نمونه سوالات علوم، ریاضی، فارسی و اجتماعی پایه سوم ابتدایی قلم چی در فروردین 92

    آزمون قلم چی در 16 فروردین 92 - علوم

آزمون قلم چی در 16 فروردین 92 - ریاضی

آزمون قلم چی در 16 فروردین 92 - فارسی

آزمون قلم چی در 16 فروردین 92 - اجتماعی

آزمایشگاه مجازی

دانلود نرم افزار آزمایشگاه مجازی Crocodile chemistry

نام برای فعال سازی نرم افزار = Team Embrace

کد فعال سازی نرم افزار =CHOOOSS-605-MQUND   

بعد از دانلود نرم افزار آن را با استفاده از نرم افزار Winrar استخراج کنید

اگر نرم افزار Winrar را بروی کامپیوتر خود ندارید این نرم افزار را نیز از ستون سمت چپ وبلاگ دانلود کنید.

مفاهیم علوم سوم ابتدایی

فصل اولنیازهای جانورانعبارتند از:1-    نیاز به جای مناسب2-    نیاز به خانه یا لانه3-    نیاز به غذا4-    نیاز به آب5-    نیاز به هوا6-    نیاز به همكاری1- نیاز به جای مناسبجنگل:          در جنگل آب و غذا فراوان است و از همه مهم تر، هوای جنگل معتدل می باشد. (هوای معتدل، هوایی است كه نه خیلی سرد و نه خیلی گرم باشد.) به همین دلیل، حیوانات بسیار زیادی در جنگل زندگی می كنند. مانند: شیر، ببر ، جغد و ... .بیابان:          در این منطقه، هوا بسیار گرم است؛ آب و غذا كم پیدا می شود؛ حیواناتی مانند: مارمولك، برخی از مارها، برخی از حشرات و ... در این منطقه زندگی می كنند.قطب:          به شمالی ترین و جنوبی ترین نقطه ی زمین، «قطب» می گویند. در این مناطق، به علت كمتر رسیدن نور خورشید، هوا بسیار سرد است و خرس های قطبی برای محافظت در برابر سرما، دارای پوشش ضخیم و لایه های چربی هستند و شیرهای دریایی نیز لایه های چربی، زیر پوست بدنشان دارند كه آن ها را در مقابل سرما حفظ می كند. جانوران قطبی، بیشتر، از ماهی ها تغذیه می كنند، مانند: پنگوئن و خرس قطبی.آب ها:          محل مناسبی برای زندگی گروه هایی ازجانوران، مانند: ماهی ها و بعضی از بی مهرگان مانند: ستاره ی دریایی است. بسیاری از پرندگان نیز، در كنار آب های كم عمق زندگی می كنند، مانند: فلامینگوها كه غذای خود را از موجودات درون آب به دست می آورند.شهر و روستا:          برخی از حیوانات نیز در كنار انسان ها – در شهرها و روستاها – زندگی می كنند. مانند: الاغ، گوسفند، مرغ و ... .كوهستان:          بسیاری از جانوران، در كوه ها و جاهای بلند زندگی می كنند. آن ها غذای خود را یا از گیاهان كوهی و یا از شكار جانوران دیگر تهیه می كنند، مانند: بز كوهی كه غذای خود را از گیاهان كوهی به دست می آورد.      پس، حیوانات، در محل زندگی می كنند كه برایشان مناسب باشد. یعنی، غذا به اندازه ی نیاز پیدا كنند و دمای هوای اطراف برای زندگی آن ها مناسب باشد.2- نیاز به خانه یا لانه:          برخی از جانوران برای خود خانه یا لانه می سازند، مانند: مورچه، خرگوش، زنبور و ... .فكر كنید: چرا، برخی از جانوران، خانه یا لانه می سازند؟به عنوان مثال، هنگامی كه خطری، خرگوش را تهدید می كند؛ به سرعت، به لانه اش می رود تا از دست دشمن در امان بماند. بسیاری از جانوران دیگر، برای محافظت از خود، لانه می سازند. اما مهم ترین دلیل آن ها برای ساختن خانه یا لانه، به دنیا آوردن و پرورش نوزادان است.          پرندگان هم، برای محافظت از تخم هایشان لانه می سازند. حتی، گاهی، غذای خود را هم در لانه ی خود ذخیره می كنند.فكر كنید: بیشتر جانوران بزرگ خانه یا لانه ای ندارند؛ به نظر شما، علت آن چیست؟          جانورانی مانند: فیل، اسب و ... به قدری بزرگ هستند كه نمی توانند برای خود خانه ای بسازند؛ زیرا كار بسیار سختی است و از همه مهم تر این است كه حیوانات شكارچی به راحتی می توانند وارد خانه های آن شوند. دلیل دیگری كه باعث می شود این دسته از حیوانات خانه نسازند؛ این است كه آن ها به غذای زیادی احتیاج دارند و گاهی مجبور می شوند نصف روز راه بروند تا غذا پیدا كنند. این جانوران، برای محافظت از خود و فرزندانشان، به صورت گروهی زندگی می كنند.3- نیاز به غذا:          همه ی جانوران باید غذا بخورند تا بتوانند رشد كنند؛ حركت كنند و زنده بمانند. اما غذای جانوران متفاوت است.جانوران گوشتخوار:          غذای این جانوران،‌گوشت بدن حیوانات دیگر است. این جانوران، بریا تكه تكه كردن گوشت حیوانت دیگر، دندان های بسیار تیز و نیرومندی دارند. دندان های نیش این حیوانات،‌ رشد بیشتری كرده و بسیار تیز و كشیده است و بیشتر آن ها چنگال های تیز و قوی دارند. این جانوران، برای محكم نگه داشتن شكار، از دندان یا چنگال خود استفاده می كنند.          جانوران گوشتخوار، غذا را سریع می خورند و معمولا، بدون جویدن، آن را می بلعند (قورت می دهند). بیشتر گوشت خوران، نیازی ندارند كه هر روز غذا بخورند و همین مقدار غذا، انرژی لازم آن ها را برای چند روز فراهم می كند. برخی از گوشت خواران كوچك هم مانند: عنكبوت و قورباغه، از حشرات تغذیه می كنند.          بزرگ ترین گوشت خوار ساكن خشكی، خرس قطبی و بزرگ ترین گوشت خوار ساكن آب، نهنگ می باشد. نهنگ ها، از جانورانی،‌مانند: میگو، ماهی و ... تغذیه می كنند.جانوران گیاه خوار:          غذای این جانوران از گیاهان است. این جانوران، برای ریز كردن و جویدن غذا، نیاز به دندان های مخصوصی دارند. گیاه خواران،‌دندان های آسیایی بزرگ،‌مخصوصو تقریبا گردی برای له كردن علف ها و برگ ها دارند. این جانوران، مجبورند هر روز، مقدار زیادی غذا بخورند تا بتوانند انرژی مورد نیاز بدنشان را تامین كنند.جانوران همه چیز خوار:          به جانورانی كه می توانند هم گیاه،‌هم گوشت بخورند، جانوران «همه چیز خوار» می گویند. انسان،‌ می تواند هم گیاه و هم گوشت بخورد، پس، انسان، یك جانور همه چیز خوار است و باید دندان هایش مناسب باشد. انسان؛ هم دندان نیش، برای پاره كردن غذا و هم، دندان آسیا برای له كردن و جویدن غذاها دارد. البته به كمك دندان های جلویی یعنی دندان های پیش – غذا را تكه تكه می كند.مهاجرت:            زمستان و هوای سردش، برای پرندگان نیز فصل سختی است؛ زیرا غذایشان كه بیشتر، حشرات و دانه های گیاهان است، بسیار كم می شود. در زمستان، پرندگان به صورت گروه های بزرگ به جاهای گرم سفر می كنند و با تمام شدن زمستان، دوباره به محل قبلی خود باز می گردند؛ مانند: پرستوها،‌غازها،‌لك لك ها، فلامینگوها و ... .          سفر گروهی پرندگان برای پیدا كردن غذا و جای گرم برای زندگی را، «مهاجرت» یا «كوچ» می گویند. مهاجرت پرندگان، بدون خطر نیست. بسیاری از آن ها،‌توسط پرندگان گوشتخوار بزرگ تر شكار می شوند و یا در اثر سرمای مسیر از بین می روند.زمستان خوابی:          با شروع زمستان و سرد شدن هوا، گیاهان و جانوران بسیاری از بین می روند. جانوران دیگر هم، برای زنده ماندن و گرم نگه داشتن خود،‌به غذای بیشتری نیاز دارند. در حالی كه، در این فصل،‌ غذا به اندازه ی كافی وجود ندارد.فكر كنید: پس جانوران، برای زنده ماندن چه می كنند؟          جانوران مختلف، برای زنده ماندن در این فصل، راه هایی را پیدا كرده اند. گروهی از جانوران با شروع سرما به خواب عمیقی می روند كه به آن، خواب زمستانی می گویند، مانند: خرس های قطبی، مارها ، سنجاب ها، لاك پشت ها،‌جوجه تیغی ها و قورباغه ها. هنگام خواب،‌فعالیت بدن آن ها، بسیار كم می شود؛ دمای بدنشان پایین می آید و حتی ضربان قلب و نفس كشیدن آن ها هم ، كندتر می شود. همه ی این دلایل، باعث می شود كه این جانوران، انرژی كمتری مصرف كنند و به غذای كمتری احتیاج پیدا كنند. اما، به هر حال، این جانوران برای زنده ماندن، نیاز به انرژی دارند.فكر كنید: در طول خواب زمستانی این مقدار انرژی از كجا به دست می آید؟          این جانوران، در فصل بهار، پاییز و تابستان،‌غذای بسیار زیادی می خورند و این غذا،‌ در بدن آن ها به صورت چربی ذخیره می شود و در طول خواب زمستانی، از این چربی برای زنده ماندن استفاده می كنند. گروه دیگری از جانوران؛ مانند: مورچه ها،‌ به اندازه ی كافی در لانه هایشان غذا ذخیره می كنند و در زمستان از آن غذاها استفاده می كنند.4- نیاز به هوا:          همه ی جانوران، برای زنده ماندن، باید نفس بكشند و اكسیژن لازم بدن خود را از هوا بگیرند. جانورانی كه در خشكی زندگی می كنند، اكسیژن را از هوای اطراف خود می گیرند و با شش نفس می كشند. جانورانی كه در آب زندگی می  كنند، از اكسیژن حل شده در آب استفاده می كنند، مانند: ماهی ها،‌این جانوران با آبشش نفس می كشند. آبشش ها، در دو طرف سر ماهی ها قرار دارند و پشت سر هم باز و بسته می شوند. آب، وارد دهان ماهی می شود و در آبشش، اكسیژن حل شده در آب گرفته می شود سپس آب، خارج می شود.          بعضی از جانوران كه در آب زندگی می كنند، برای نفس كشیدن به سطح آب می آیند، مانند: دلفین ها،‌نهنگ ها و لاك پشت هایی كه در آب های شیرین زندگی می كنند. این ها، جانورانی هستند كه با وجود زندگی در آب، شش دارند و برای نفس كشیدن باید به روی آب بیایند. آن ها، می توانند برای مدتی نفس خود را نگه دارند.          برخی جانوران،‌از طریق پوست مرطوب بدن خود،‌نفس می كشند، مانند: كرم خاكی و حلزون؛ در این حیوانات، اكسیژن هوا، در رطوبت پوست آن ها حل می شود و از سوراخ های ریز پوست، وارد بدن می شود.فكر كنید: چرا، باید آب ظرف ماهی ها را، چند بار در هفته،‌عوض كرد؟          چون، اكسیژن درون آب تمام می شود و با گذشت زمان، آب، آلوده می شود.فكر كنید: آیا در خاك هم، هوا وجود دارد؟          یك ظرف را تا نیمه از خاك باغچه پر كنید. سپس مقداری آب را به یكباره روی خاك بریزید، تا سطح خاك را كاملا بگیرد، مدتی صبر كنید. چه می بینید؟ فكر می كنید چرا؟          چون، آب،‌حفره های هوایی را كه در خاك است، پر كرده و هوای درون خاك،‌خارج شده و كرم های خاكی نمی توانند نفس بكشند و از خاك خارج می شوند. پس، نتیجه می گیریم كه در خاك نیز هوا وجود دارد و تمام جانوران، برای زنده ماندن،‌به هوا نیاز دارند.5- نیاز به آب:          گیاهان و جانوران، برای زنده ماندن، به آب هم نیاز دارند. اما در بعضی از مناطق، مانند: بیابان ها، آب كم است و تقریبا آبی پیدا نمی شود.فكر كنید: گیاهان و جانوران این مناطق چگونه زنده می مانند؟          برخی گیاهان این مناطق، ریشه های بسیار بلندی دارند و آن قدر در زمین فرو می روند تا به آب برسند. برخی دیگر از گیاهان ساقه هایی شبیه لوله دارند كه مقدار زیادی آب، درون آن ها جمع می شود، مانند: كاكتوس ها، به خاطر این كه در گرمای شدید بیابان آب كمتری را از دست بدهند برگ هایشان به صورت تیغ درآمده است.          جانوران مناطق بیابانی؛ آب مورد نیاز بدنشان را،‌از غذایی كه می خورند،‌به دست می آورند، مانند: بز صحرایی كه با خوردن گیاهان، آب مورد نیاز بدنشان را تامین می كند.          برخی دیگر از جانوران،‌می توانند مقداری آب در بدنشان ذخیره كنند، مانند: شتر، كه می تواند چندین هفته بدون خوردن آب زنده بماند و وقتی آب پیدا می كند، در مدت زمان كوتاهی آب بسیار زیاد می خورد.6- نیاز به همكاری:در خانه ی شما،‌ كارهای مختلف بین افراد خانواده تقسیم شده است. پختن غذا، خرید، تامین مخارج،‌ مراقبت از فرزندان و ... . انسان ها به صورت گروهی زندگی می كنند و اگر قرار بود فقط، یك نفر تمام كارها را انجام دهد؛ مشكلات زیادی به وجود می آمد. برخی از جانوران، مثل انسان ها گروهی زندگی می كنند، همین طور جانوران دیگری مانند: مورچه ها، زنبورهای عسل و ... . در بین مورچه ها؛ ملكه، وظیفه اش تخم گذاشتن است؛ مورچه های كارگر، غذا تهیه می كنند و مورچه های سرباز، وظیفه ی محافظت از تخم ها و ملكه را برعهده دارند.خلاصه درس:-          نیازهای جانوران عبارت است از:نیاز به جای مناسب: از نظر فراوانی غذا،‌مناسب بودن دما،‌یافتن پناهگاه و ... .نیاز به خانه یا لانه: برای محافظت از خودشان، به دنیا آوردن و پرورش نوزادان.نیاز به غذا: برای رشد، حركت و زنده ماندن.نیاز به هوا: جانوران برای زنده ماندن به اكسیژن موجود در هوا یا آب نیاز دارند.نیاز به آب: برای رفع تشنگی و تامین كردن آب مورد نیاز بدنشان.نیاز به همكاری: در زندگی گروهی، هر جانور وظیفه ی مشخصی دارد.- جانوران بزرگ برای زنده ماندن و پیدا كردن غذا،‌دائما، در حركت هستند. آن ها، به صورت گروهی زندگی می كنند و خانه نمی سازند.- جانوران گوشت خوار، دندان های نیش بلند، قوی و تیز دارند.- جانوران گیاه خوار، دندان های آسیایی مخصوص و تقریبا گرد دارند.- جانوران ساكن خشكی، با شش نفس می كشند.- بیشتر جانوران ساكن آب، با آبشش نفس می كشند. اما،‌ نهنگ و دلفین، با یان كه جانور ساكن اب هستند؛ با شش، نفس می كشند.- پرندگان در زمستان،‌ به دلیل نیاز به غذا و جای مناسب مهاجرت می كنند و بعضی از جانوران به خواب زمستانی می روند.جنس خانه یا لانه ی جانوران از چیست؟          برخی از جانوران، با كندن زمین و ایجاد سوراخ در زمین لانه های خود را می سازند. مانند،‌ مورچه ها یا پلاتی پوس ها.          برخی دیگر، در زیر سنگ ها زندگی می كنند، مانند : برخی از سوسك ها و حشرات دیگر.پرندگان ،‌لانه های خود را، با شاخه های كوچك درختان و علف ها درست می كنند. اما، پرندگانی مانند داركوب ها برای ساختن لانه ی خود،‌با نوك قویشان، به تندی، تنه ی درختان را سوراخ می كنند و از تخم های خود در داخل این سوراخ ها محافظت می كنند. پرندگان، لانه های خود را یا روی زمین می سازند، مانند: هد هد و كبك؛ و یا بر روی درختان می سازند، مانند كلاغ؛ تعداد دیگری از پرندگان، لانه های خود را داخل یا روی خانه ها می سازند، حتما، شما هم نمونه ی آن ها را دیده اید،‌ مانند: آشیانه های گنجشك، سار و پرستوی خانگی.   فصل دومجانوران مهره داردانشمندان، جانوران را به دو گروه طبقه بندی می كنند:1- مهره داران2- بی مهرگان          به جانورانی مانند: انسان، اسب، مار و قورباغه كه در داخل بدن خود اسكلت دارند، «مهره داران» می گوییم. این اسكلت ها از استخوان ساخته شده و بدن را محكم نگه می دارد. مهم ترین قسمت اسكلت، ستون مهره ها است. و ستون مهره ها در پشت بدن جانوران قرار گرفته است.          فقط پنج گروه از جانوران، مهره دار هستند. بسیاری دیگر از جانوران اسكلت استخوانی و ستون مهره ها ندارند،‌كه به آن ها «بی مهرگان» می گویند. مانند : كرم ها، پروانه ها و ... ولی برخی پوشش محكم و سفت خارجی دارند كه مثل زره بدن آن ها را محكم نگه می دارد. مانند خرچنگ. بی مهرگان بسیار فراوان تر از مهره داران هستند.جانوران مهره دار:1- ماهی ها          ماهی ها، جانورانی هستند كه ستون مهره دارند. ماهی های، در دو طرف سر خود آبشش دارند و به كمك آبشش از اكسیژن حل شده در آب استفاده می كنند. همه ی آن ها در آب زندگی می كنند. بدن بیشتر ماهی ها از پولك پوشیده شده و پولك های بدن ماهی لیز و لغزنده است. لغزندگی بدن ماهی، باعث می شود كه آسان تر در آب شنا كند. همه ی ماهی ها در آب تخم می گذارند. گاهی در هر بار تخم گذاری، هزاران عدد تخم می گذارند. بیشتر تخم ها، غذای ماهی های دیگر می شود و تعداد كمی از آن ها به ماهی تبدیل می شوند.          ماهی ها، به كمك باله های خود، در آب شنا می كنند. در بیشتر ماهی ها، هشت باله وجود دارد. ولی در ماهی های مختلف، تعداد باله ها متفاوت می باشد. باله های ماهی ها به دو شكل است. زوج و فرد. هر كدام از باله ها كار خاصی را انجام می دهد. مثلا ماهی ها زمانی كه سریع حركت می كنند، از باله های دمی استفاده می كنند؛ هنگام دور زدن از باله های زوجی شكمی، باله ی دمی و باله های پشت بدنشان ، و هنگام ایستادن از باله های شكمی استفاده می كنند.          هر باله ی ماهی، از تعداد زیادی استخوان های كوچك تشكیل شده كه پوست نازكی روی آن ها را می پوشاند. همه ی ماهی ها خونسرد هستند. (جانوران خونسرد، جانورانی هستند كه دمای بدنشان با تغییر دمای محیط تغییر میكند و برای حفظ دمای بدن خود به گرمای خورشید نیاز دارند.) بدن ماهی ها دوكی شكل است. یعنی بدن آن ها كشیده است.2- دوزیستان:          دوزیست یعنی: «جانورانی كه دارای دو روش زندگی هستند» زیرا بیشتر آن ها زندگی خود را در آب شروع می كنند و یا گذشت زمان به خشكی می آیند. دوزیستان، ستون مهره دارند و پوست بدن آن ها نرم، نازك، مرطوب و برهنه است. (پوست برهنه، پوستی است كه از مو، پشم یا پولك پوشیده نشده است.)          وزغ، قورباغه و سمندر جزو جانوران دوزیست هستند. دوزیستان در آب تخم ریزی می كنند. نوزادی كه از تخم بیرون می آید، شببیه یك ماهی كوچك است. زیرا به جای دست و پا، فقط دم دارد و ما به آن «نوزاد دوزیست» می گوییم. نوزاد دوزیست، با آبشش نفس می كشد و از گیاهان ریز درون آب تغذیه می كند. هر چه نوزاد قورباغه بزرگ تر می شود، به صورت زیر تغییر می كند:1- كم كم  آبشش ها از بین می روند و شش به وجود می آید.2- دم آن ها از بین می رود و پاها رشد می كنند.3- غذای جانور هم تغییر می كند و دوزیست بالغ گوشت خوار می شود، یعنی از جانوران كوچك مثل حشرات، تغذیه می كند. به این تغییر بدن در طول زندگی، «دگردیسی» گفته می شود.3- خزندگان:          تمساح ها، مارها، لاك پشت ها و مارمولك ها، همگی جزو خزندگان هستند. خزندگان، ستون مهره دارند. معمولا به كندی حركت می كنند و تقریبا بدن خود را روی زمین می كشند؛ زیرا یا اصلا دست و پا ندارند. مانند: مارها و یا دست و پای آن ها كوتاه است؛ به همین خاطر، لاك پشت را در گروه خزندگان طبقه بندی می كنند.          همه ی آن ها خونسردند. به همین دلیل بیشتر خزندگانی كه در مناطق بسیار سرد زندگی می كنند؛ در زمستان، به خواب زمستانی می روند و در بهار بیدار می شوند. خزندگان برای نفس كشیدن، از شش استفاده می كنند. برخی از آن ها،‌مانند لاك پشت های آبی، در دریا زندگی می كنند. اما چون آبشش ندارند، مجبورند برای نفس كشیدن به روی آب بیایند. همه ی آن ها تخم گذارند. بدن بیشتر آن ها از فلس های سخت و زبری پوشیده شده است.4- پرندگان:          پرندگان نیز ، ستون مهره دارند. همه ی پرندگان، بال دارند. پرندگان تخم می گذارند و روی تخم های خود می خوابند. آن ها تنها موجوداتی هستند كه بدنشان از پر پوشیده شده است. بیشتر پرندگان می توانند پرواز كنند. اما برخی از آن ها مانند پنگوئن ها اصلا نمی توانند بپرند و از بال های كوچكشان برای شنا كردن استفاده می كنند.          شتر مرغ ها، به علت بزرگی و سنگینی نمی توانند پرواز كنند، اما پاهای نیرومندی برای دویدن دارند و از بال هایشان در هنگام سریع دویدن، برای حفظ تعادل استفاده می كنند. پرندگان خونگرم اند و دمای بدنشان ثابت است. پرندگان به جای دهان، منقار یا نوك دارند. برای برداشتن دانه ها و به دست آوردن غذا از منقار خود استفاده می كنند. برخی از پرندگان گوشتخوار هستند؛ مانند: عقاب، مرغ ماهیخوار و فلامینگو، برخی دیگر هم گیاه خوارند؛ مانند گنجشك، كلاغ و كبوتر.فكر كنید: چرا غذای پرندگان با هم فرق می كند؟          شكل منقار پرندگان نشان می دهد كه آن ها چه نوع غذایی می خورند. به عنوان مثال منقار تیز و خمیده برای پاره كردن گوشت مناسب است، مانند منقار عقاب.فكر كنید: در پرندگان و خزندگان، كدام حس باید قوی تر باشد؟          در پرندگان، باید حس بینایی و شنوایی قوی باشد. ولی در خزندگان، باید حس بویایی قوی تر باشد.فكر كنید: چرا مرغ نمی تواند به خوبی لك لك یا عقاب پرواز كند؟            چون بال های مرغ، نسبت به جثه اش ضعیف است و بال ها توانایی حمل وزن مرغ را هنگام پرواز ندارند.فكر كنید: چرا، خزندگان كمتر از پرندگان غذا می خورند؟          چون، خزندگان خونسرد هستند، حركت آن ها كند است و بدن آن ها به انرژی كمتری نیاز دارد. پس نسبت به پرندگان كمتر غذا می خورند.          پاهای پرندگان نیز اطلاعات زیادی به ما می دهد. بیشتر پرندگان دارای چهار انگشت هستند كه معمولا سه تا از انگشت ها، رو به جلو و یكی، رو به عقب است. در انتهای هر انگشت چنگال وجود دارد. برخی از پاها، برای گرفتن شاخه ی درختان و ایستادن مناسب است. مانند: پای گنجشك.          پرندگانی كه در آب زندگی می كنند، پاهای پره ای دارند. این پاها كمك می كند كه به راحتی در آب شنا كنند. مانند: مرغابی،‌ اردك و قو. برخی از پاها، برای كندن مناسب است. برخی از پاها، برای دویدن سریع روی زمین مناسب است. مانند:‌پای شتر مرغ. پرندگان شكاری؛ پاهای قوی و چنگال های بسیار تیز دارند. آن ها با پاهایشان به شكار، چنگ می اندازند. مانند: عقاب و جغد.5- پستانداران:          پستانداران موجودات زنده ای هستند كه بدنشان از مو یا پشم پوشیده شدهاست كه به حفظ دمای بدنشان كمك می كند. پستانداران نیز خونگرم هستند. با شش نفس می كشند. برخی از پستانداران در آب زندگی می كنند. مانند: وال . این پستاندار نیز با شش نفس می كشد و برای نفس كشیدن به روی آب می آید.          خفاش، پستانداری است كه پرواز می كند. پستانداران بچه می زایند، و به بچه های خود شیر می دهند. اما تعداد كمی از آن ها استثنا هستند و تخم می گذارند. مانند پلاتی پوس و ارنیتیرنگ.          بعضی از پستانداران مانند: فیل، آهو و خرگوش گیاه خوارند، و برخی مانند: شیر و روباه، گوشت خوار هستند، كه به آن ها «همه چیز خوار» می گوییم.خلاصه ی درس:1- بدن مهره داران از اسكلت استخوانی ساخته شده است.2- مهم ترین قسمت اسكلت، ستون مهره است كه در پشت بدن قرار می گیرد.3- مهره دراان به پنچ گروه تقسیم می شوند: ماهی های، دوزیستان، خزندگان، پرندگان و پستانداران.ویژگی های مهم ماهی :1- با آبشش نفس می كشند.2- تخم می گذارند.3- بدنشان لیز است و بدن بیشتر ماهی ها از پولك پوشیده شده است.4- به كمك باله شنا می كنند.5- بدن آن ها دوكی شكل است.6- خونسرد هستند.ویژگی های مهم دوزیستان:1- تخم می گذارند.2- پوست بدنشان نرم ، نازك، مرطوب و برهنه است.3- دارای دو روش زندگی هستند.4- در طول زندگی آن ها دگردیسی رخ می دهد.ویژگی های مهم خزندگان:1- بدون دست و پا هستند و یا دست و پای كوتاه دارند و به كندی حركت می كنند.2- تخم می گذارند.3- با شش نفس می كشند.4- خونسرد هستند.5- بدن بیشتر آن ها، از فلس های سخت و زبری پوشیده شده است.ویژگی های مهم پرندگان:1- بدنشان، از پر پوشیده شده است.2- برای پرواز كردن، از بال استفاده می كنند.3- تخم می گذارند.4- به جای دهان، نوك یا منقار دارند.5- با شش نفس می كشند.6- خونگرم هستند.ویژگی های مهم پستانداران:1- بدنشان،‌از مو یا پشم پوشیده شده است.2- با شش نفس می كشند.3- بچه به دنیا می آورند.4- خونگرم هستند.مطالعه ی آزاد:خزندگان:          در مارها حس بینایی و حس شنوایی به اندازه ی حس بویایی تكامل نیافته است. بیشتر مارها فقط رنگ سفید و سیاه را می بینند و بسیاری از آن ها مخصوصا گونه هایی كه زیر زمین زندگی می كنند كور هستند. ولی مارهای زنگی می توانند از فاصله های 45 متری اجسامی را كه حركت می كنند را تشخیص دهند. مارها هم مثل سوسمارها گاه گاهی پوست اندازی می كنند این كار به رشد جانور كمك می كند. معمولا پوست مار در اطراف لب ها شكافته می شود و مار از آن بیرون می آید. هر بار كه مار زنگی پوست اندازی می كند حلقه ی تازه ای به انتهای دم آن اضافه می شود    فصل سومگوناگونی گیاهاندر سال آموخته اید كه قسمت های اصلی گیاه ، ریشه، ساقه و برگ است. در سال دوم هم، یاد گرفته اید كه هر كدام از اجزای گیاه ، وظیفه ی خاصی دارند:- وظیفه ی دانه: با كاشتن دانه، گیاه جدیدی می روید.- وظیفه ی ریشه: گرفتن آب و مواد مورد نیاز گیاه از خاك- وظیفه ی ساقه: انتقال مواد، از ریشه به برگ- وظیفه ی برگ: غذا سازی.گیاهان و قسمت های اصلی آن ها:          گیاهان، موجودات زنده ای هستند كه به تنهایی و با كمك نور خورشید، كربن دی اكسید،‌آب و مواد دیگری كه از خاك می گیرند، غذاسازی می كنند.          جانوران، از گیاهان، به عنوان منبع غذایی استفاده می كنند. گیاهان، تقریبا در تمام مناطق كره ی زمین، مانند: مزرعه ها، جنگل ها، كوهستان ها و حتی كویرها می رویند. مثل:‌گل مینا و شقایق كه در بیان می رویند. گیاهان به شكل های مختلفی هستند؛ برخی، به شكل بوته های كوچك و برخی، به شكل درخت های بلند. قسمت های اصلی گیاه،‌عبارتند از: ریشه، ساقه و برگ.ریشه:وظایف ریشه برای گیاهان:- ریشه ها، گیاهان را داخل زمین محكم و ثابت نگه می دارند و آن ها را در برابر باد،‌مقاوم می كنند.- ریشه ها، آب و مواد دیگر را از خاك می گیرند.انواع ریشه:ریشه ها، از روی شكل ظاهری شان،‌به دو گروه تقسیم می شوند:1- ریشه های راست2- ریشه های افشانگیاهان دارای ریشه ی راست:- ریشه های این گیاهان، به درون زمین نفوذ می كنند تا به آب برسند.- این گیاهان دارای برگ های پهن هستند.- رگبرگ ها در گیاهانی كه دارای ریشه ی راست می باشند، موازی نیستند.- دانه های این گیاهان، دو قسمتی است، مانند لوبیا و نخود.گیاهان دارای ریشه ی افشان:- ریشه های این گیاهان،‌در زیر سطح خاك پخش می شوند.- رگبرگ های این گیاهان،‌موازی هستند.- دانه های آن ها، یك قسمتی است. مانند: ذرت، برنج خرما و گندم.كاكتوس ها هم،‌ریشه های افشان دارند كه در زیر سطح زمین به طور وسیع پخش می شوند. تا آب باران را جذب كنند.          حالا می توانیم بگوییم كه ریشه های راست، برای گرفتن آب از قسمت های عمیق و ریشه های افشان برای گرفتن آب از سطح زمین مناسب هستند.ساقه:          ساقه آب و مواد دیگر را از ریشه به برگ ها،‌گل ها و نیز شاخه ها می رساند و برگ ها و گل ها را روی خود، نگه می دارد. (تنه درخت نیز نوعی ساقه است.) ساقه ها از نظر رنگ،‌قد ، اندازه ، نازكی و ضخامت، با هم متفاوت هستند.          اگر ما دو بوته از گیاهانی كه برگ های دراز و باریك (مانند : گندم و برنج) و دو بوته از گیاهانی كه برگ پهن (مثل : لوبیا و شمعدانی) دارند را تهیه كنیم و با دقت به ساختمان ساقه های آن ها نگاه كنیم. می بینیم كه این ساقه ها با یك دیر فرق می كنند. یعنی، ساقه ی گندم و برنج بندبند و داخل ساقه ی آن ها توخالی است، ولی ساقه ی لوبیا و شمعدانی این گونه نیست.برگ:ویژگی برگ ها:- تقریبا رنگ همه ی برگ ها سبز است. ماده ی سبز رنگ برگ ها، «سبزینه نامیده می شود.- برگ ها برای گیاه غذا درست می كنند و برای ساختن غذا به آب، نور خورشید، هوا و مواد دیگری كه از خاك می گیرند،‌نیاز دارند.- برگ ها، شكل های گوناگونی دارند. معمولا، برگ ها را از روی رگبرگ ها، شكل لبه ی برگ ها (صاف بودن و دندانه دار بودن)، صافی و زبری، كلفتی و نازكی، اندازه و حتی بوی آن ها، طبقه بندی می كنند.گل:- بعضی از گیاهان گل دارند.- گل ها، رنگ و شكل های گوناگونی دارند. خیلی از آن ها بوی خوبی دارند.- در گل ها، تخم به وجود می آید.- گل را می توان از نظر تعداد گلبرگ و شكل گلبرگ ها (جدا یا به هم چسبیده) ، طبقه بندی كرد.دانشمندان، گل ها را با توجه به تعداد گلبرگ به دو گروه تقسیم می كنند:1- گل های سه یا شش گلبرگی        2- گل های چها یا پنج گلبرگیدانه:- بعضی از گیاهان دانه دارند.- گیاهان گل دار و گیاهان مخروط دار (گیاهان مخروط دار، گیاهانی هستند كه گل ندارند ولی مخروط دارند.) دانه تولید می كنند؛ یعنی به كمك دانه زیاد می شوند.- هر دانه ،‌اگر در جای مناسبی قرار بگیرد، رشد می كند و گیاه جدیدی به وجود می آورد.- اگر دانه ی برنج، ذرت،‌لوبیا و عدس را یك روز در آب بیندازیم،‌خواهیم دید كه پوست بعضی از آن هابه راحتی جدا شده و دانه به دو قسمت تقسیم می شود. اما پوست بعضی دیگر جدا نمی شود.- دانه های یك قسمتی مانند: برنج،‌گندم،‌ذرت،‌جو ، خرما- دانه های دو قسمتی مانند: لوبیا،‌نخود ، عدس، باقلا          بیشتر غذاهای ما از دانه های یك قسمتی است. باید توجه داشته باشیم در گیاهانی كه دانه یك قسمتی دارند؛ ساقه ها،‌بندبند و توخالی اند و در گیاهانی كه دانه ی دو قسمتی دارند،‌ساقه ها توپر  می باشند.مخروط داران:- مخروط داران گیاهانی هستند كه گل ندارند، ولی دارای مخروط هستند.- این درختان معمولا در همه ی فصل های سال سبز هستند و برگ های محكم و شبیه به سوزن دارند، تا بتوانند سرمای زمستان را تحمل كنند.- دانه های این گیاهان، درون مخروط ها به وجود می آید.- مخروط ها، دوكی شكل هستند و از پولك یا فلس های چوبی درست شده اند.- در هر مخروط،‌دانه های بال دار وجود دارد.- دانه ها،‌ داخل مخروط و بین پولك ها قرار می گیرند. وقتی مخروط های كاج می رسند، پولك های آن باز می شوند و دانه های بال دار، توسط باد پراكنده می شوند.- درختان كاج و سرو،‌ از درختان مخروط دار هستند.- مخروط كاج، بیشتر به میوه ی گیاهان دیگر شبیه است.دانشمندان گیاهان دانه دار را به صورت زیر تقسیم بندی می كنند:1- گیاهان دانه دار مخروط دار2- گیاهان دانه دار گل دار (گل 4 یا 5 گلبرگی) و ( گل 3 یا 6 گلبرگی)خلاصه ی درس:- قسمت های اصلی گیاه، شامل: ریشه ، ساقه و برگ می باشد.- ریشه را به دو دسته تقسیم می كنند: 1- ریشه ی راست  2- ریشه ی افشان- ساقه ها از نظر رنگ، قد، اندازه،‌نازكی و ضخامت، با هم متفاوت اند.- برگ ها از نظر شكل، با یكدیگر متفاوت بوده و محل اصلی غذا سازی گیاهان می باشند.- گل ها،‌محل تولید تخم هستند و از نظر رنگ و شكل با هم متفاوت اند.- دانه، اگر در شرایط مناسب قرار بگیرد، گیاه جدیدی به وجود می آورد.- دانه ها، به دو صورت : یك قسمتی و دو قسمتی هستند.- گیاهان مخروط دار، گل ندارند. در این گیاهان دانه،‌درون مخروط قرار می گیرند.مطالعه ی آزاد:- ساقه ها انواع گوناگونی دارند:1- بعضی، بلند یا كوتاه می باشند.2- بعضی، صاف یا خاردار می باشند.3- بعضی، نرم یا سخت هستند.4- بعضی از آن ها،‌مستقیم بالا می روند.5- بعضی به دور گیاهان دیگر می پیچند و به آن ها تكیه می كنند.6- برخی از ساقه ها،‌از زمین بیرون نمی آیند و در زیر خاك می مانند. مثل سیب زمینی كه یك ساقه ی زیر زمینی است و در آن، غذا ذخیره می شود.- دانه ها، از سه قسمت تشكیل شده اند:1- پوسته: روی دانه را می پوشاند و از دانه محافظت می كند.2- غذای ذخیره شده كه به رشد گیاهان جوان، كمك می كند.3- جوانه یا گیاهك.    فصل چهارمگرما و مواد (1)یادآوری:          همه ی مكان ها و چیزها به یك اندازه گرم نیستند. زمین، گرمای خود را از خورشید می گیرد. گرما، موجب آب شدن یخ می شود. چیزهایی كه در اطراف ما وجود دارد، «ماده» نام دارند. ماده به سه حالت جامد، مایع و گاز، وجود دارد. ماده، جرم و حجم دارد. جامد به موادی می گویند كه از خود، شكل ثابتی دارند و حجم آن ها، مشخص است. مانند: چوب، كاغذ، سنگ و ... . مایع به موادی می گویند كه شكل ثابتی ندارند و به شكل ظرف خود در می آیند و حجم مشخصی دارند. مانند: آب، نوشابه و ... . گاز به موادی می گویند كه شكل و حجم مشخصی ندارند و در همه جا پراكنده می شوند. مانند، اكسیژن، هیدروژن، كربن دی اكسید و ... .تبدیل جامد و مایع به یك دیگر:1- ذوب:          در اطراف ما، مواد گوناگونی وجود دارند. برخی از آن ها، جامد (آهن، یخ و ...) ؛ برخی مایع (آب ، نوشابه و ...) و برخی دیگر، گاز (هوا و ...) می باشند. مواد، همیشه به یك حالت نیستند و می توانند از حالتی به حالت دیگر تبدیل شوند.          یخ، نوعی جامد است، اگر به اندازه ی كافی گرم شود؛ به مایع (آب)، تبدیل می شود و اگر آب را باز هم گرما دهیم؛ به گاز (بخار)، تبدیل می شود. پس نتیجه می گیریم: اگر،‌مواد جامد را به اندازه ی كافی گرم كنیم، به مایع تبدیل می شوند. تبدیل مواد جامد به مایع، «ذوب شدن» نام دارد. پس، ذوب، یعنی مایع شدن.2- انجماد:          مواد مایع اگر به اندازه ی كافی سرد شوند به جامد تبدیل می شوند. تبدیل مایع به جامد، «انجماد» نام دارد. پس: انجماد، یعنی جامد شدن.          پارافین، ماده ای است كه از آن شمع درست می كنند. پارافین را ابتدا گرما می دهند تا ذوب شود. سپس آن را در قالب های مختلف می ریزند و نخی را در وسط آن قرار می دهند و به شكل های مختلف درمی آورند. شمع پس از سرد شدن جامد می شود و به شكل قالب در می آید.تبدیل مایع و گاز به یك دیگر:1- تبخیر:          زمین، پس از باریدن باران خیس می شود و با آفتابی شدن هوا، زمین كم كم خشك می شود. لباس های شسته شده هم، پس از مدتی خشك می شوند. هنگامی كه مواد مایع گرم می شوند، كم كم به گاز تبدیل می شوند. پس، آبی كه باعث خیس شدن زمین می شود در اثر گرمای خورشید ، به بخار تبدیل می شود.          بخار آب ، حالت گاز دارد و معمولا در هوا مقداری بخار آب وجود دارد،‌كه دیده نمی شود. تبدیل شدن مایع به گاز را ، «تبخیر» می گوییم. پس: تبخیر، یعنی بخار شدن.          آبی كه روی بدن شما وجود دارد، برای بخار شدن، نیاز به گرما دارد و این آب، گرمای بدن شما را می گیرد و در نتیجه شما احساس سرما می كنید. اگر مقداری الكل را در یك ظرف سر باز ، بریزیم، می بینیم كه پس از مدتی هیچ الكلی، در ظرف باقی نمانده است، در واقع الكل،‌تبخیر شده است.          اگر آب دریا بخار نشود، ابر، تشكیل نمی شود و بارندگی به وجود نمی آید و همچنین اگر آب تبخیر نشود، دیگر لباس ها خشك نمی شوند و اگر آب، منجمد نشود، دیگر یخ نداریم.2- میعان:          وقتی بخار آب ، به بشقاب فلزی كه سرد است، برخورد می كند، بخار آب، در اثر سرما به آب كه مایع است تبدیل می شود. پس به تبدیل گاز به مایع، در اثر از دست دادن گرما، «میعان» می گوییم. مثال های زیادی از این تغییر حالت (میعان) وجود دارد: هنگامی كه آب، از سطح دریا بخار می شود و به طرف آسمان حركت می كند، در قسمت های بالای آسمان، به علت سردتر بودن هوا، بخارهای آب به مایع تبدیل می شوند و ب صورت باران به سمت زمین باز می گردند.          به عمل تبدیل پشت سر هم تبخیر و میعان، «تقطیر» می گویند. مثلا برای به دست آوردن آب آشامیدنی از آب شور از روش تقطیر استفاده می شود.خلاصه ی درس:- اگر مواد جامد را به اندازه ی كافی گرما دهیم به مایع تبدیل می شوند.- تبدیل مواد جامد به مایع، «ذوب شدن» نام دارد.- ذوب، یعنی مایع شدن.- مواد مایع اگر به اندازه ی كافی سرد شوند به جامد تبدیل می شوند.- تبدیل مایع به جامد، «انجماد» نام دارد.- انجماد، یعنی جامد شدن.- به تبدیل شدن مایع به گاز، «تبخیر» می گوییم.- تبخیر، یعنی بخار شدن.- به تبدیل شدن گاز به مایع، «میعان» می گوییم.- به عمل تبدیل پشت سر هم تبخیر و میعان، «تقطیر» می گویند.مطالعه ی آزاد          تصعید و چگالش هم از انواع تغییر حالت های ماده هستند. زمانی كه یك نفتالین را در اتاقی قرار می دهیم می بینیم كه پس از مدتی نفتالین بدون این كه به مایع تبدیل شود به گاز تبدیل می شود، به این تغییر حالت ماده كه در آن جامد مستقیما به گاز تبدیل می شود، «تصعید» می گوییم.          زمانی كه شما در یخ ساز یخچال را باز می كنید، برفك هایی را داخل یخچال می بینید این برفك ها از تغییر حالت گاز به حالت جامد به وجود آمده اند. به این تغییر حالت ماده كه در آن گاز مستقیما به جامد تبدیل می شود چگالش می گوییم.    فصل پنجم گرما و مواد (2)یادآوری:- گرما،‌در انجام بسیاری از كارها به ما كمك می كند.- مواد،‌اگر به اندازه ی كافی گرم یا سرد شوند، تغییر حالت می دهند.- انجماد، ذوب و تبخیر، از انواع تغییر حالت های ماده هستند.اثر گرما بر مواد مایع:          جوهر خودكار مایع است و هنگامی كه آن را گرم می كنیم، حجم جوهر زیاد می شود و به سمت نوك خودكار حركت می كند و با خارج شدن از نوك خودكار، دوباره می نویسد. این مثال، نشان می دهد كه حجم مواد مایع در اثر گرما زیاد می شود. در واقع،‌اگر خودنویسی پر از جوهر داشته باشیم و در جای گرم قرار دهیم، آن خودنویس، جوهر پس می دهد.          در مورد افزایش حجم (زیاد شدن حجم) در مواد مایع، می توان مثال های زیادی زد. مثلا یك ظرف در دار را پر از آب كنید و آن را روی اجاق بگذارید و گرم كنید، قبل از به جوش آمدن آب، خواهید دید كه مقداری آب از ظرف بیرون می ریزد. به نظر شما دلیل آن چیست؟          حجم آب درون ظرف در اثر گرما بیشتر شده و جای بیشتری را می گیرد،‌ در نتیجه، از داخل ظرف بیرون می ریزد.اثر گرما بر مواد جامد:          سیم مسی در اثر گرما بلندتر می شود. هنگامی كه در فلزی شیشه ی مربا باز نمی شود اگر آن را زیر آب گرم بگیریم ، باز می شود. زیرا حجم در شیشه، در اثر گرما بیشتر شده است.          سیم های برق در فصل تابستان آویزان تر از فصل های دیگر می شوند، به دلیل این كه در اثر تابش نور خورشید و گرم شدن، حجم این سیم ها بیشتر می شود.          زمانی كه ما یك گلوله فلزی و یك حلقه داریم، گلوله در دمای معمولی از حلقه عبور می كند. اما اگر ما به گلوله ی فلزی گرما بدهیم؛ دیگر، گلوله از حلقه عبور نمی كند. چون، حجم گلوله بر اثر گرما بیشتر شده است.اثر گرما بر گاز:          بادكنكی را كمی از هوا پر كنید. سپس آن را از یك حلقه عبور دهید، می بینید كه به راحتی از حلقه عبور می كند. حالا اگر بادكنك را در هوای گرم قرار دهیم، چه اتفاقی می افتد؟          بادكنك ا زحلقه رد نمی شود. چون حجم هوای درون بادكنك بر  اثر گرما زیاد شده است. بعد از مدتی بادكنك بزرگ تر می شود. زیرا ذرات ریز هوا، در اثر گرما از هم دور می شوند و جای بیشتری می گیرند. پس نتیجه می گیریم كه ، حجم گازها نیز در اثر گرما زیاد می شود.          رانندگان در روزهای گرم تابستان، باد لاستیك چرخ های ماشین خود را كمی خالی می كنند. چون در اثر گرمای شدید نور خورشید، حجم هوای درون چرخ ها بیشتر می شود و اگر باد چرخ ها را خالی نكنند، ممكن است چرخ ماشین بتركد.          به افزایش (زیاد شدن) حجم مواد، «انبساط» گفته می شود و مواد، در اثر گرما «منبسط» می شوند.اثر سرما روی مواد:          سرما، یعنی نبودن گرما. ذرات هوا،‌در اثر سرما، به هم نزدیك می شوند. در نتیجه حجم كمتری را اشغال می كنند و بادكنكی كوچك تر می شود. در مواد جامد و مایع نیز، همین اتفاق می افتد. اگر خودكار یا خودنویس شما در جای سرد قرار بگیرد، برای مدتی نمی نویسد. زیرا حجم مایع درون آن (جوهر)، در اثر سرما كم شده است.          به كاهش (كم شدن) حجم مواد «انقباض» می گوییم، یعنی این كه مواد در اثر سرما «منقبض» می شوند.دماسنج چیست؟          دماسنج، وسیله ای برای اندازه گیری دما است. با دماسنج، می توانیم اندازه ی گرما و سرمای هوا را نشان دهیم. درون دماسنج، مایعی وجود دارد كه ممكن است از جیوه یا الكل باشد.حجم این مواد مایع، در اثر گرما زیاد می شود و در درون لوله ی دماسنج بالا می رود و در اثر سرما حجم آن كم می شود و در داخل لوله ی دماسنج پایین می رود.خلاصه ی درس:- گرما، باعث زیاد شدن حجم مواد جامد، مایع و گاز می شود.- حجم مواد، در اثر سرما كم می شود.- از دماسنج برای نشان دادن اندازه ی گرما و سرما استفاده می كنیم.- به افزایش حجم مواد، «انبساط» گفته می شود و مواد در اثر گرما «منبسط» می شوند.- به كاهش حجم مواد،‌«انقباش» گفته می شود و مواد، در اثر سرما «منقبض» می شوند     فصل ششمانرژی و منابع انرژییادآوری:حتما، می دانید كه ما از گرما و نور استفاده های مختلفی می كنیم. از نور، برای دیدن اجسام و از گرما، برای گرم كردن خودمان و یا پختن غذا استفاده می كنیم. گرما، باعث تغییر حالت مواد می شود. به عنوان مثال، مواد جامد در اثر گرما، ذوب می شوند. شما، یاد گرفته اید كه برای انجام هر كاری، به انرژی نیاز است و می دانید كه انرژی ها به یك دیگر تبدیل می شوند.انواع انرژی          به اطراف خود نگاه كنید، چیزهای زیادی را می بینید كه در حال حركت هستند. بچه ها بازی می كنند، پرنده ها پرواز می كنند. اتومبیل ها در خیابان در حال حركت اند؛ هواپیما در آسمان در حال پرواز است. همه ی این ها حركت می كنند؛ چون انرژی دارند. در واقع، هر چیزی كه بتواند كاری را انجام دهد دارای انرژی است. انرژی یعنی توانایی انجام دادن كار.انرژی گرمایی:          ما از انرژی گرمایی، برای گرم كردن خانه هایمان در زمستان استفاده می كنیم. بخاری ها، سوخت مصرف می كنند و گرما می دهند . گرما نوعی انرژی است. انرژی گرمایی، از سوختن چوب زغال سنگ و سایر سوخت ها به دست می آید. ما برای پختن غذا از انرژی گرمایی استفاده می كنیم و این انرژی در تغییر حالت مواد،‌نقش مهمی دارد.انرژی خورشید:          ما در هوای سرد، از آفتاب گرما می گیریم، انرژی نورانی خورشید، همه چیز را روشن می كند؛  انرژی خورشید، باعث رشد گیاهان می شود؛ خورشید دارای انرژی نورانی و گرمایی است.انرژی صوتی:          صدا (صوت)، وقتی تولید می شود كه چیزی به ارتعاش (لرزش) درمی آید. هر چیزی كه صدا تولید كند، انرژی صوتی دارد. به عنوان مثال، انرژی صوتی صدا؛ می تواند شیشه را بلرزاند.انرژی الكتریكی:          ما از الكتریسیته، استفاده های فراوانی می كنیم، مانند روشنایی ساختمان یا پختن غذا با استفاده از الكتریسیته، غذاها را در یخچال سرد و تازه نگه می داریم و بسیاری از ماشین ها و وسایل دیگر را به كار می اندازیم. الكتریسیته، در وسایل مختلف، باعث گرما (مانند: بخاری برقی)، نور (مانند، تلویزیون و لامپ)، صوت (مانند رادیو) و حركت (مانند پنكه) می شود. در واقع، نوعی از انرژی كه به وسیله ی الكتریسیته باعث گرما، نور، صوت و حركت می شود را انرژی الكتریكی می گویند.انرژی حركتی:          هر چیزی كه حركت می كند،‌انرژی حركتی دارد. آب جاری و باد، انرژی حركتی دارند.تبدیل انرژی ها به یك دیگر:          ما نمی توانیم انرژی را به وجود آوریم، فقط، می توانیم یك نوع انرژی را به نوع دیگر تبدیل كنیم. در رادیو، انرژی الكتریكی، به انرژی صوتی تبدیل می شود، در دوچرخه ای كه دینام دارد، انرژی حركتی به انرژی الكتریكی تبدیل می شود و این الكتریسیته، چراغ های دوچرخه را روشن می كند. در تلویزیون، انرژی الكتریكی به انرژی صوتی و نوری، تبدیل می شود.منابع انرژی:          سوخت می تواند بسوزد و تولید انرژی كند. از مهم ترین سوخت ها، می توان به زغال سنگ، نفت، گاز و بنزین اشاره كرد. در حال حاضر، بیشترین انرژی مصرفی جهان، از نفت و گاز تامین می شود. اگر میلیون ها تن درخت، تحت فشار و گرما دفن شوند، پس از گذشت میلیون ها سال،‌این درختان به زغال سنگ تبدیل می شوند. می توان مقداری زغال سنگ را به مدت چند دقیقه سوزاند و از انرژی گرمایی آن استفاده كرد. سوخت هایی مانند: نفت و زغال سنگ برای به وجود آمدن به زمان بسیار زیادی احتیاج دارند و ما نمی توانیم آن ها را تولید كنیم، پس، این منابع انرژی، تمام شدنی هستند و همچنین آلودگی زیادی دارند و ما باید به دنبال منابع دیگری از انرژی باشیم كه جایگزین آن ها كنیم.انرژی باد:          باد، در حقیقت همان هوای در حال حركت است و همان طور كه می دانیم، هر چیزی هم كه حركت كند،‌انرژی دارد. در گذشته، از انرژی باد، برای به حركت درآوردن قایق ها، كشتی ها، آسیاب كردن گندم و جو و بالا كشیدن آب از چاه استفاده می شد و امروزه در بسیاری از كشورها، انرژی باد را به انرژی الكتریكی تبدیل می كنند. در جاهایی كه وزش باد همیشه وجود دارد؛ با استفاده از چرخش توربین های بادی، می توان الكتریسیته به دست آورد.          سوزاندن سوخت های مختلف مانند: نفت و گاز و بنزین، باعث آلودگی فراوان هوا می شود و در نتیجه، هوای كره زمین گرم و گرم تر می شود. انرژی باد، آلودگی ندارد. ممكن است در آینده سوخت هایی مانند نفت و زغال سنگ تمام شوند؛‌ولی باد، تمام شدنی نیست. استفاده از انرژی باد، سریع ترین راه برای به دست آوردن الكتریسیته است.انرژی آب:          بیشترین قسمت سطح زمین را آب فرا گرفته است،‌آب جاری نیز حركت می كند و انرژی دارد. ما،‌می توانیم جریان آب را به كنترل خود درآوریم و به كمك انرژی آن، دستگاه های مختلف را به كار اندازیم و یا الكتریسیته به دست آوریم. در گذشته، مردم به كمك آسیاب های آبی، گندم و جو را آسیاب می كردند. امروزه، برای استفاده ی بهتر از انرژی آب، در مسیر رود و رودخانه ها سد می سازند و آب را در پشت آن جمع می كنند و این آب را برای آبیاری مزرعه ها و مصرف خانه ها و حتی تفریح به كار می برند.انرژی خورشید:          یكی از مهم ترین منابع انرژی ، خورشید است. از انرژی خورشید استفاده های مختلفی می شود. از این انرژی ، برای شیرین كردن آب دریا، به دست آوردن الكتریسیته و نیز در آبگرمكن خورشیدی برای گرم كردن آب استفاده می شود. ماهواره هایی كه به فضا می روند، انرژی الكتریكی را به كمك نور خورشید تامین می كنند. می توان در خانه ها از آبگرمكن های خورشیدی استفاده كرد. این آبگرمكن ها دارای صفحاتی با رنگ تیره هستند. آن ها گرمای خورشید را می گیرند و هر وقت این صفحات گرم شدند، آب را گرم می كنند تا در خانه ها، مورد استفاده قرار گیرد. استفاده از انرژی خورشید رایگان است و آلودگی ایجاد نمی كند و نیز انرژی همیشه در دسترس است.صرفه جویی در انرژی:          ما نمی توانیم از نفت، بنزین، گاز یا الكتریسیته استفاده نكنیم، ولی می توانیم آن ها را با دقت بیشتری مصرف كنیم و اسراف نكنیم. موقع گرم كردن خانه ها،‌برای این كه گرما به هدر نرود،‌می توانیم درها و پنجره های باز و یا شكاف های آن ها را، كه باعث ورود هوای سرد می شود، ببندیم.          برای جلوگیری از خارج شدن گرما، می توانیم از شیشه های دو جداره استفاده كنیم و یا حتی لباس گرم تری بپوشیم. می توانیم لامپ های اضافی را خاموش كنیم و یا از لامپ های كم مصرف استفاده كنیم. بنابراین باید از انرژی ها درست استفاده كنیم تا آیندگان ههم بتوانند از انرژی مواد سوختنی كه تمام شدنی هستند و برای بوجود آمدن آن ها میلیون ها سال وقت لازم است استفاده كنند.خلاصه درس:- برای آن كه كاری انجام شود، باید انرژی مصرف شود.- انرژی، انواع مختلفی دارد:1- انرژی حركتی         2- انرژی گرمایی3- انرژی نورانی                   4- انرژی صوتی5- انرژی الكتریكی- انرژی را ، نمی توان تولید كرد، بلكه می توان، از شكلی به شكل دیگر تبدیل كرد.- مواد سوختنی، «سوخت» نام دارند و دارای انرژی هستند.- از انرژی آب و باد، برای به دست آوردن برق و ایجاد حركت استفاده می شود.- صرفه جویی در مصرف انرژی، لازم است.- صرفه جویی یعنی؛ درست مصرف كردن.مطالعه ی آزاد:            زغال از قدیمی ترین سوخت های گیاهی است. زغال وقتی آتش می گیرد به میزان بیشتری نسبت به چوب گرما تولید می كند. آتش زغال آن قدر حرارت دارد كه می تواند فلزات را ذوب كند در كوره های آهنگری از زغال نیز استفاده می كنند.          اگر چوب خیلی آهسته بسوزد، به زغال تبدیل می شود. برای آن كه چوب آهسته بسوزد باید مقدار اكسیژن در اطراف آن كم باشد. برای این كار چوب ها را روی هم می ریزند و با پوششی از خاك و گل از نفوذ اكسیژن به داخل آن جلوگیری می كنند چوب به مدت سه روز می سوزد و به زغال تبدیل می شود. زغال فقط یك نمونه از سوخت های گیاهی است. كاه و نیشكر و پوسته ی نارگیل هم انواع دیگری از سوخت های گیاهی هستند كه وقتی آن ها را می سوزانیم انرژی به دست می آوریم.          نوعی دیگری از سوخت گیاهی چوب برشته نامیده می شود. برای به دست آوردن این سوخت، چوب را تكه تكه می كنند و به شكل قطعات كوچك حدودا پنج سانتی متری در می آورند. سپس این قطعات را درون یك اجاق كوچك خیلی داغ، برشته می كنند. چوب برشته از زغال تمیز تر است، بهتر می سوزد و گرمای بیشتری هم بیرون می دهد و در نتیجه در تعداد درختانی كه باید قطع شود صرفه جویی می شود.    فصل هفتمآب در روی زمینیادآوری:قسمت بزرگی از سطح كره ی زمین را آب فرا گرفته است. همه ی آب های سطح كره ی زمین قابل آشامیدن نیستند. همچنین، می دانیم كه آب جاری، انرژی دارد و می تواند شكل سطح زمین را تغییر دهد. آب در طبیعت به سه حالت جامد، مایع و گاز وجود دارد. موجودات بسیار زیادی در آب یا در كنار آب زندگی می كنند. از آب، باید به طور صحیح استفاده كرد؛ چون همه ی موجودات زنده، به آب نیاز دارند.آب در همه جا هست.          نزدیك به سه چهارم سطح كره ی زمین را اقیانوس و دریا تشكیل داده است؛ آب دریا دارای نمك و شور است. آب در هوا وجود دارد. در خشكی های زمین نیز مقدار آب زیادی در بركه ها، نهرها،‌ رودخانه ها و دریاچه ها وجود دارد. حتی در زیر خاك و زیر سطح زمین هم، آب پیدا می شود. همه ی این آب ها، در اثر بارش برف و باران به وجود می آیند. آب باران شور نیست و نمك ندارد. آبی كه شور نیست را «آب شیرین» می نامیم.چرخه ی آب:          آب به بخار، تبدیل می شود. خورشید به سطح دریاها می تابد و آب را بخار می كند و با تبخیر شدن آب دریا، بخار آب، به هوا می رود. اگر مقدار این بخار آب،‌زیاد شود ابر به وجود می آید. هوا، در ارتفاع بالا سرد است.          اگر بخارهای آب به اندازه ی كافی سرد شوند، به ذره های آب تبدیل می شوند و ذره های ریز آب، به علت سبكی،‌در هوا شناور می مانند. ذره های ریز آب به هم متصل می شوند،‌سپس قطره های بزرگ تر، آن قدر سنگین می شوند كه دیگر نمی توانند در هوا شناور بمانند و به صورت باران، به سمت زمین فرود می آیند. آب در روی زمین همیشه،‌از حالتی به حالت دیگر تبدیل می شود؛ ولی مقدار آن كم نمی شود. یعنی، با چرخه ی آب مقدار آب تغییر نمی كند.آب در هوا:          در هوا به جز گازهایی مثل اكسیژن،‌همیشه مقدار زیادی بخار آب وجود دارد. به بخار آب موجود در هوا، «رطوبت» می گوییم. رطوبت هوا در برخی مناطق مانند: شمال ایران بسیار زیاد است. هرگاه مقدار بخار آب موجود در هوا زیاد شود،‌«ابر» به وجود می آید.انواع ابر:          ابرها در آسمان، به شكل های مختلفی دیده می شوند و فقط از برخی از آن ها باران می بارد. ابرها به سه دسته تقسیم می شوند:1- ابرهای لایه ای: این ابرها به صورت لایه لایه در آسمان دیده می شوند. بیشتر بارندگی ها از این ابرهاست.2- ابرهای پر مانند: این ابرها، در ارتفاع خیلی بالا تشكیل می شوند و مانند پر به نظر می رسند.3- ابرهای توده ای: برخی از ابرها،‌مانند تكه های پنبه می باشند. این ابرها،‌در هوای نسبتا صاف در آسمان دیده می شوند. برای آن كه ابر ببارد،‌به سرما احتیاج دارد. یعنی باید آن قدر بخار آب، گرما از دست بدهد تا به صورت مایع درآید و به سمت زمین فرود بیاید.آب در روی خشكی:          بعد از بارندگی، ‌مقداری از این آب (آب باران)،‌روی زمین جاری می شود. در فصل بهار هم،‌ مقداری از برف ها و یخ كوه ها ذوب شده و از كوه ها به سمت پایین سرازیر می شوند. معمولا،‌این آب هنگام پایین آمدن از كوه، سرعت زیادی دارد.          همان طور كه می دانید،‌آب جاری، دارای مقدار زیادی انرژی است. این انرژی، باعث می شود كه آب مسیر حركت خود را تغییر دهد و مقدار زیادی از مواد و سنگ ها را همراه خود ببرد. در این حالت ممكن است،‌ دره هایی را ایجاد كند. معمولا این آب ها در پاین كوه به یك دیگر می رسند و رود را تشكیل می دهند. سپس این رودها به طرف دریاچه ها و دریاها حركت می كنند.آب در زیر زمین:          بعد از بارندگی، مقداری از آب هایی كه روی زمین جاری می شوند، به رودخانه ها و دریاچه ها می ریزند. اما مقدار دیگری از این آب ها،‌داخل زمین فرود می روند و تا جایی پایین می روند كه دیگر نتوانند از آن جا عبور كنند و در آن جا، آب ها ی زیر زمینی را به وجود می آورند.          در بسیاری از مناطق كه رودخانه یا دریاچه ای وجود ندارد، مردم برای تامین آب مورد نیاز خود برای مصرف خانگی یا كشاورزی – چاه می كنند و در بعضی از مناطق، مردم از آب قنات ها استفاده می كنند. گاهی، آب چاه ها بر اثر میكروب،‌زباله ها و فاضلاب های خانگی و كارخانه ها به شدت آلوده می شود. چون، فاضلاب خانه ها و كارخانه ها به قسمت آب های زیر زمینی راه پیدا می كنند و آب های این قسمت را آلوده می كنند.آب آشامیدنی:          در بیشتر شهرها، آب مورد استفاده ی مردم از آب رودخانه یا چاه تامین می شود. آب رودخانه ها قبل از این كه به خانه برسد، در پشت سدها یا استخرهای بزرگ جمع می شود و از آن جا به تصفیه خانه ها انتقال داده می شود و برای تصفیه آب را در حوض های بزرگ كه پر از ماسه و شن است، روانه می كنند. ماسه و شن، گل و لای موجود در آب را می گیرد. سپس مقداری گاز كلر به آب می زنند تا میكروب های آب كشته شوند. حالا آب، تصفیه و قابل آشامیدن شده است. آب تصفیه شده به وسیله ی لوله هایی به خانه های ما می رسد و ما با باز كردن شیر آب، از آن استفاده می كنیم.          آب های زیر زمینی بسیار پر ارزش اند. در بیشتر استان های ایران به علت كمبود بارندگی آب كم است و اگر مردم بخواهند بیشتر از آب بارانی كه در زمین فرو می رود،‌از زمین آب خارج كنند؛ پس از چند سال این آب ها تمام می شوند و مردم این مناطق با مشكلات بزرگی روبرو می شوند.خلاصه ی درس:- آب در طبیعت،‌به سه حالت جامد، مایع و گاز وجود دارد.- چرخه ی آب: آب دریاها، بخار شده و به ابر تبدیل می شود. ابر هم برای باریدن به سرما احتیاج دارد و سپس باران و برف می بارد. آب حاصل از بارندگی به دریاها می رسد و دوباره تبخیر می شود.- آب جاری انرژی حركتی دارد و می تواند شكل زمین را تغییر دهد.- در چرخه ی آب مقدار آب كم نمی شود، فقط آب از حالتی به حالت دیگر تبدیل می شود.- در هوا نیز،‌همیشه مقداری بخار آب وجود دارد. اگر مقدار بخار آب در هوا زیاد باشد، ابر به وجود می آید.انواع ابرها عبارتند از: 1- لایه ای (لایه لای)      2- پر مانند       3- توده ای (پنبه مانند)- بیشتر بارندگی ها ،‌از ابرهای لایه ای می باشد.- قسمتی از آب حاصل از بارندگی،‌ روی زمین جاری می شود و رود را به وجود می آورد. قسمتی دیگر، به درون زمین فرو می رود و آب های زیر زمینی را به وجود می آورد و بخشی از آن بخار می شود.- آب آشامیدنی، باید تمیز و سالم باشد، زیرا آب آلوده ما را بیمار می كند.- برای ضد عفونی كردن آب، از موادی مانند كلر استفاده می كنند.

تصاویر گیاهان علوم سوم ابتدایی

ساقه در قرار دادن برگ ها (گیاه) در مقابل نور خورشید در این تصاویر قابل مشاهده است

وهمچنین رشد ریشه در زمین.

 

          

 

مراحل رشد یک گیاه( پیدایش ریشه،ساقه برگ ،غچه ها یا شکوفه های گل  ،میوه و..)

نمونه سوال علوم سوم ابتدایی(مهرماه)

الف – در جای خالی کلمه ی مناسب قرار دهید .

مهاجرت – هوا – گروهی – یادداشت – دندان – گورخر – خواب زمستانی- جنس

1 - .............فرفره در تند یا کند چرخیدن آن اثر دارد .

2 – در هر آزمایش هر آنچه را که می بینیم باید .................. کنیم .

3 – خرس قطبی ،خرگوش قطبی و مار مولک در زمستان به ........................ می روند .

4 – مورچه ،موریانه و زنبور عسل به صورت ................. زندگی می کنند .

5 – بعضی از پرندگان برای پیدا کردن غذا مجبور ند ..................کنند .

6 – همه ی جانوران برای نفس کشیدن به .................. نیاز دارند .

7 - .............. جانوران علفخوار و گوشتخوار متفاوت است .

8 - .............جانوری علفخوار است .

ب – پاسخ صحیح را با ( × ) مشخص کنید .

1 – کدام مورد در حین آزمایش باید صورت گیرد ؟

الف)فرضیه سازی ب ) یادداشت کردن ج) نتیجه گیری د )هر سه مورد

2 –کدام یک نوعی مشاهده است ؟

الف)دیدن ب)بوییدن ج)شنیدن د)هر سه مورد

3 – فرفره بر روی کدام زمین بهتر می چرخد ؟

الف)آسفالت ب) موکت ج)میز صاف و براق د)قالی

4 – غذای کدام جانور با بقیه فرق دارد ؟

الف) بز ب) شیر ج)میمون د)زرافه

5 - کدام یک نیاز به آب دارد ؟

الف) زرافه ب)ماهی ج)لاک پشت د)هر سه مورد

6- کدام یک به چوب درختان آسیب می رساند ؟

الف) مورچه ب)موریانه ج) زنبورعسل د) هیچکدام

7 – چرا بعضی از جانوران لانه می سازند ؟

الف) برای نگهداری از تخم هایشان ب )برای انبار کردن غذا

ج ) برای در امان بودن از حمله ی دشمن د ) همه ی موارد

ج- پاسخ کامل سوالات زیر را بنویسید .

1 – نیاز های جانوران را نام ببرید . ( چهار مورد کافی است .)

2– فرق زمستان خوابی با خواب معمولی در چیست ؟

3 – چرابیشتر جانوران بزرگ لانه ای ندارند ؟

4 – چرا آب ظرف ماهی را باید مرتب عوض کنیم ؟

5– سه جانور را که مهاجرت می کنند نام ببرید .

آزمون پیشرفت تحصیلی درسال تحصیلی 89-88 آزمون شماره یک ازمهرلغایت دی ماه

- کدامیک ازکلمه های زیر نیاز به تشدید ندارد؟

الف: مرتب   ب: متحد  ج: صیاد  د: تغییر

2- کدام شاعر بیت زیذر را سروده است ؟

آفرین براوکه با جاروب خود        غصه ها واخم هارابرده بود.

الف: ابوالقاسم حالت ب: محمدجوادمحبت ج: افسانه شعبان نژاد   د: محمدرضا سنگری

3- کدام کلمه بابقیه فرق دارد؟ 

الف: دروازه بان  ب: مرزبان  ج: باغبان   د: بادبان

4- املای کدام کله باتوجه به معنی آن نادرست است؟

الف : شلوغ= بی نظم   ب: برخواست = بلندشد  ج: رأی = نظر  د: گام = قدم

5= معنی کلمه های آغاز ،گام، رضا بترتیب چیست؟

الف: شروع - قدم - خشنودی ب: خشنودی - نظر - قدم ج : همفکر- قدم - راضی  د: شروع - قدم - ناخشنودی

6- شایسته ترین زن جهان چه نام دارد؟ الف: حضرت زهرا(س)  ب: حضرت خدیجه (س)  ج: آمنه  د: حلیمه 

7- کدامیک از مواردزیرجزء خصوصیات پیامبر (ص) بود ؟ الف: با بزرگترها وکودکان مهربان نبود ب :  به غذاهای خوب

اهمیت می داد ج: لباس گران قیمت می پوشید د: همیشه به بزرگترها وکودکان احترام می گذاشت.

8- اگر چندشهروروستا دریک منطقه باشد .......... رابوجود می آورند. الف: شهرستان  ب: استان  ج: بخش د: کشور 

9- چرا افراد ایل در چادر زندگی می کنند ؟ 

الف: خانه ساختن را مشکل می دانند. ب: به آسانی ازجایی به جایی دیگر می توانند بروند. ج: افرادکم درآمدی هستند د: زندگی در چادر را دوست دارند.

10- کدام شهر از نظر مردم کشورهای اسلامی و علما و روحانیت اهمیت بسیاری دارد؟ 

الف : تهران  ب: اصفهان  ج: شیراز  د: قم

11- شاه چراغ برادر ........... است و ......... نام دارد. 

الف : امام رضا (ع) - احمدبن موسی  ب: احمدبن موسی - کاظم ج: علی (ع) - رضا(ع) د: حسن(ع) - رضا(ع)

12- درسال 1341 چه کسی درشهر قم برای پیروزی انقلاب اسلامی مبارزه را آغاز کرد؟ 

اتف: آیت الله خامنه ای ب: شهید بهشتی ج: امام خمینی (ره) د: شهیدرجائی

13-دایه ی پیامبر (ص) درزمان کودکی چه کسی بود ؟ 

الف: حلیمه  ب: آسیه ج: سمیه د: آمنه

14- منظم بودن چه فایده هایی دارد؟ 

الف: وقت وزمان به هدر نمی رود ب: چیزها گم نمی شود ج: همه جا مرتب ومنظم است  د: همه موارد

15- پیامبر(ص) ........  را به مردم می رساند وانسانهارا به ....... ونیکوکاری دعوت وراهنمایی کرده است .

الف : دستورات خدا - کارهای خوب  ب: کارهای شایسته - دستورات خدا ج: دستورات خدا - نیکی  د: نیکی - فرمان خدا 

16- مشاهده کردن به معنی ..... ... است . 

الف: نگاه کردن ب: به کار بردن همه ی حواس  ج: استفاده از حس بینایی د: به کاربردن حس بویایی 

17- لغزندگی بدن ماهی باعث می شود .

الف : راحت دور بزند  ب: راحت شنا بکند  ج: راحت نفس بکشد  د: باسرعت بیشتری در آب شنا کند

18 - گیاهانی که ریشه ی افشان وگل سه گلبرگی دارند برگهای ......... دارند. 

الف: نواری  ب: سوزنی ج: پهن  د: تیغه ای وپهن

19- کدام مورد شباهت بین علت مهاجرت وخواب زمستانی در بعضی از جانوران می باشد ؟ 

اتف : مبارزه با سرمای شدید ب: برای بدست آوردن غذا ج: بخاطر فرار از دشمن  د: همه موارد درست است.

20- مخروط در گیاهان مخروط دار شبیه .......... در گیاهان گل دار است . 

الف: دانه ب: ساقه  ج: برگ  د: میوه 

21- نهنگ با کدامیک از جانوران زیر هم گروه است ؟ 

الف : ماهی ب: کوسه  ج: زرافه  د: لاک پشت 

22- مهمترین تفاوت دوزیستان با سایر مهره داران در چیست ؟ 

الف : تولید نوزاد ب: نوع غذا  ج: حرکت  د: پوشش بدن 

23- کدام دانه دو قسمتی نیست ؟ 

الف : نخود  ب: ماش ج: ذرت  د: لوبیا

24- برای تبدیل بخار آب به آب باید آن را ................. . 

الف : گرم کنیم  ب: بجوشانیم  ج: ذوب کنیم  د: سرد کنیم . 

25- ریشه کدامیک از گیاهان زیر افشان است ؟ 

الف : گندم ب: جو  ج: برنج  د: همه ی موارد.

26- ازنظر تولید مثل کدام دسته بندی  درست است ؟

الف: ماهی- قورباغه-لاک پشت- گربه - سگ ب: ماهی- مار - کبوتر-قورباغه-لاک پشت ج: ماهی-قورباغه-مار-کبوتر-سگ  د: ماهی-مار-شیر-کبوتر-لاک پشت 

27- کارساقه ی گیاه چیست ؟ 

الف: آب را اززمین می گیرد ب: برای گیاه غذا می سازد  ج: غذا وآب را از ریشه به برگ و گل می رساند د: موادمعدنی را از خاک می گیرد.

28- قورباغه وفیل به ترتیب چگونه تولید مثل می کنند؟

الف: بچه زا - تخم گذار ب: بچه زا - بچه زا  ج: تخم گذار- تخم گذار  د: تخم گذار - بچه زا

29- انجمادبه معنی ........... است ؟ 

الف : جامد شدن ب: بخار شدن  ج: مایع شدن ج: گاز شدن 

30- چرا جانوران برای خود لانه می سازند ؟ 

الف: فرار از دشمن  ب: ذخیره کردن غذا ج: نگه داری از بچه ها  د: همه ی موارد

آزمون شماره ی (2) علو م سوم ابتدایی مهرماه 90

1- ستون مهره درکدام قسمت بدن مهر ه داران قرار دارد؟

الف) پشت بدن

ب) دست ها وپاها

ج) گردن

د) همه جای بدن

2- کدام یک از جمله های زیر در مورد ماهی ها درست نیست؟

الف) تخم می گذارند

ب) بدنشان لغزنده است

ج) آب شش دارند

د) برای حرکت کردن بال دارند.

3- جدول زیر را کامل کنید.

گروه	مثال
پرندگان	فلامینگو	--------	----------
پستانداران	------------	-------------	نهنگ
خزندگان	-------------	تمساح	-------------
دو زیستان	-------------	قورباغه	-------------

4- در هر ردیف زیر یکی از جانوران با بقیه هماهنگی ندارند . مانند نمونه آن جانور را مشخص کنید وتفاوت آن رابا سایر جانوران بنویسید.

مار مولک – پرستو- فلامینگو - مرغ	مارمولک .چون همگی پرنده اند به جز مارمولک که خزنده است.
لاک پشت – قورباغه – تمساح - مار
مار – خرس – اردک - قورباغه
پشه – پروانه – کرم خاکی - طوطی

5- عقاب به گنجشک مثل فیل است به -------------

الف) طوطی

ب) خرگوش

ج) تمساح

د) سمندر

6-) کدام یک از موارد زیر به حرکت سریع ماهی در آب کمک می کند؟

الف) باله ی دمی ب

) باله ی پشتی

ج) باله ی شکمی

د) باله ی فرد

7)- دو جانور آبی پستاندار نام ببرید. سه پرنده نام ببرید که نمی توانند پرواز کنند.

9-) کدام یک از جانوران زیر ، خزنده نیست؟

الف ) مار

ب) لا ک پشت

ج) سوسمار

د) سمندر

کدام یک از عبارت های زیر در مورد خزندگان درست نیست؟

الف) پوست سخت وفلس دار دارند.

ب) با شش نفس می کشند.

ج) بچه می زایند.

د) خونسرد هستند.

10-) پوست بدن دوزیستان چگونه است ؟

الف) از مو پوشیده شده است.

ب) سخت و خشک است.

ج) لیز و فلس دار است.

د) برهنه و مرطوب است.

11- کدام یک از موارد زیر درباره ی غذای نوزاد قورباغه و قورباغه ی بالغ صحیح است؟

الف) گیاه خوار- گیاه خوار

ب) گوشتخوار- گوشتخوار

ج) گیاه خوار - گوشتخوار

د) گوشتخوار – گیاه خوار

12-) کدام یک از موارد زیر از ویژگی های پستانداران است؟

الف)د بدنشان از مو پوشیده شده است.

ب) آب شش دارند.

ج) خونسرد هستند

د) همگی درآب زندگی می کنند.

13)شکل منقار پرندگان چه چیزی را برای ما مشخص میکند؟ 

علوم سوم ابتدایی : نیاز های جانوران

درس اول : نیازهای جانوران

درس در یك نگاه:

در فرآیند این درس، دانش آموزان از طریق مشاهده ی جانوران در محیط اطراف یا تصاویر آن ها با نیازهای جانوران برای ادامه ی حیات آشنا می شوند.

آن چه دانش آموزان در مورد «جانوران» می دانند:

سال اول:جانوران در آب یا خشكی زندگی می كنند،‌گیاه خوار یا گوشت خوارند، نوع حركت جانوران گوناگون است، بعضی از جانوران لانه می سازند و بعضی مهاجرت می كنند. انسان از جانوران استفاده های گوناگون می كند.

سال دوم: محل زندگی گیاهان و جانوران مختلف با یك دیگر تفاوت دارد. برخی در آب، برخی در جنگل، برخی در بیابان زندگی می كنند. جانوران و گیاهان برای زنده ماندن به هوا نیاز دارند.

هدف ها: انتظار می رود در فرآیند آموزش این درس هر دانش آموز به هدف های زیر برسد:

دانستنی ها و مهارت ها:

1- با جمع آوری اطلاعات در باره ی محل زندگی جانوران، نتیجه بگیرد كه محل زندگی آن ها متفاوت است.

2- با مقایسه ی دندان های جانوران، نوع غذای آن ها را تعیین كند و نتیجه بگیرد كه غذای جانوران به نوع دندان های آن ها بستگی دارد.

3- با جمع آوری اطلاعات در باره ی جانوران مختلف، به عادت های بعضی جانوران مثل خواب زمستانی و مهاجرت و زندگی گروهی پی ببرد.

4- با مشاهدی جانوران و رفتار آن ها درك كند كه جانوران به آب، غذا و هوا نیاز دارند.

5- با انجام آزمایش های مناسب و دقت در مشاهده ی آن ها به وجود هوا در خاك و آب پی ببرد.

نگرش ها:

1- به مطالعه ی زندگی جانوران و مشاهده ی رفتارهای آنان علاقه مند شود.

2- در حفظ محیط زیست گیاهان و جانوران بكوشد.

3- در فعالیت های گروهی به نظر دیگران توجه كند.           

دانستنی ها برای معلم

نیازهای جانوران

زیستگاه: جایی است كه گیاه، جانور یا گروهی از گیاهان یا جانوران در آن زندگی می كنند. زیستگاه انواع و اندازه های بسیار متنوعی دارد. زیستگاه سنجاب ها، گوزن ها و داركوب ها درخت زار است. زیستگاه بالن ها اقیانوس است، بركه زیستگاه ماهی های خارپشت و سوسك های آبی است. زیستگاه آهوها عمدتاً چمن زار است. فلامینگوها پرندگانی هستند كه در دسته های بزرگ، كنار دریاچه ها و مرداب ها زندگی می كنند. خرس قطبی در قطب شمال و ستاره ی دریایی در دریا زندگی می كند. زیستگاه كرم كدوی بالغ، روده ی انسان و زیستگاه كپك می تواند، یك تكه نان باشد.

          برخی از جانوران، در مراحل متفاوت زندگی از زیستگاهی به زیستگاه دیگر می روند. لارو پشه ، در مرحله ی لاروی، در بركه ها و جویبارها زندگی می كند، اما زیستگاه حشره ی بالغ، باغ ها، پرچین ها، مزارع ودرخت زارها است.

هر زیستگاه در موجودات زنده ای كه در آن زندگی می كنند،‌از راه های گوناگون و متعدد تاثیر می گذارد و متقابلاً نیز از آن ها تاثیر می پذیرد. شدت نور، دما، تركیب شیمیایی، مقدار رطوبت خاك و میزان قرار گرفتن در مقابل باد بر رشد گیاهان تاثیر دارد. گیاهان غذای جانوران اند و از این رو،‌نوع گیاهان و پراكندگی آن ها در زیستگاه، در نوع و تعداد جانورانی كه می توانند در آن زندگی كنند، موثر است. جانوران نیز در گیاهان تاثیر می گذارند.

لانه: خانه ای است كه یك جانور برای خود می سازد و محل به دنیا آوردن و پرورش نوزادان است. هنگامی كه پرندگان آماده ی تخم گذاری می شوند، شروع به ساختن و آشیانه می كنند. پرندگان ماده به تنهایی یا به كمك نوع نر، این كار را انجام می دهند. بعضی از لانه ها بسیار مجهز هستند و در ساختمان آن ها از پشم، مو یا پر استفاده می شود؛ اما بعضی از آن ها بسیار ساده و نامرتب هستند. پرستوها لانه های فنجان مانندی از گِل می سازند. داركوب ها سوراخ هایی در درختان حفر می كنند. قمری خانگی با استفاده از بزاق، لانه ی خود را به سطح زیرین برگ ها می چسباند. مرغابی شانه به سر لانه ی خود را به صورت معلق از گیاهان كنار آب می سازد. لانه ی حواصیل آبی بزرگ، توده ی بزرگی از شاخه های كوچك است. گاهی لانه های قدیمی مجدداً به وسیله ی پرنده های دیگر استفاده می شود.

فقط پرندگان نیستند كه لانه می سازند. تعداد معدودی از پستانداران مثل موش خانگی و سنجاب هم برای نوزدان خود لانه می سازند، اما لانه های آن ها همچون لانه ی پرندگان مجهز نیست. پلاتی پوس (پستاندار تخم گذار) در نقب های ساحل نهرها لانه می كند.

بعضی حشره ها، مجهزترین و كامل ترین نوع لانه ها را می سازند. لانه ی آن ها هیچ شباهتی به لانه ی پرندگان ندارد و برای زندگی گروهی ساخته می شود. بیشتر زنبورها دارای چنین لانه هایی هستند. بعضی از زنبورها با كاغذ لانه می سازند، اما موریانه ها لانه های گِلی عظیم و بسیار محكمی بنا می كنند.

غذا: همه ی جانوران باید غذا بخورند. جانوران گوشت خوار گوشت جانوران دیگر را می خورند. گیاه خوارانی كه گیاه می خورند، غذای اصلی گوشت خوران اند. هضم گوشت از هضم مواد گیاهی آسان تر است، به همین دلیل، گوشت خواران سریع غذا می خورند و تكه های بزرگ گوشت را می بلعند. گوشت ارزش غذایی زیادی هم دارد، به همین دلیل گوشت خواران نیازی ندارند كه مانند گیاه خواران وقت زیادی را صرف غذاخوردن كنند. بیش تر آن ها احتیاجی ندارند كه هر روز غذا بخورند. بسیاری از گوشت خواران كوچك از گوشت حشرات و سایر بی مهرگان تغذیه می كنند. بزرگ ترین گوشت خوار، بالن آبی است كه از موجودات كوچك شبیه میگو تغذیه می كند. بزرگ ترین گوشت خوار خشكی، خرس قطبی است.

با این كه بعضی از جانوران كوچك یا كندرو مانند عنكبوت برای از پا در آوردن طعمه كه ممكن است سریع تر یا قوی تر باشد، از زهر استفاده می كنند، بیش تر گوشت خواران برای كشتن طعمه شان دندان ها یا چنگال تیزی دارند.

دندان: بیش تر جانوران مهره دار دندان دارند. دندان ها برای گرفتن، بریدن و جویدن غذا به كار می روند. در بیشتر جانوران، هر گروه دندان ها وظایف خاصی دارند.

در جانوران گوشت خوار دندان های نیش تكامل بیش تری پیدا كرده اند و برای سوراخ كردن پوست شكار به كار می روند. در جانوران گیاه خوار دندان های آسیا بزرگ و شیار دارند تا بتوانند مقدار زیادی علف و برگ سفت را له كنند. جانوران گوشت خوار هم دندان های آسیای مخصوص دارند تا گوشت را با كناره های فك شان بجوند. لبه های این دندان ها مثل تیغه های قیچی روی هم می لغزند.

زمستان خوابی: جانوران خون گرم (پستانداران و پرندگان) برای تولید گرما و كم و بیش ثابت نگه داشتن دمای بدن خود، غذا را می سوزانند. در زمستان، جانوران برای گرم نگه داشتن بدن خود به انرژی گرمایی بیش تری نیاز دارند و این هنگامی است كه غذا كم است. برخی از جانوران با وارد شدن به نوعی خواب عمیق به نام خواب زمستانی، در مصرف انرژی صرفه جویی می كنند. آن ها در طی زمستان خوابی، برای صرفه جویی در مصرف انرژی، سرعت فعالیت های بدن خود را كم می كنند و دمای آن را پایین می آورند. ضربان قلب و سرعت تنفس آن ها هم كاهش پیدا می كند. حتی موقعی كه دما نزدیك به صفر باشد، دمای بدن ممكن است تا حدود دمای محیط برسد.

جانوران زمستان خواب، معمولاً مكانی گرم و امن را برای گذراندن زمستان، انتخاب می كنند. خفاش ها در درون غارها كه دما تغییر چندانی نمی كند، می خوابند. جوندگان كوچك در نقب های زیر زمینی، كه به منظور گرم تر شدن با علف پوشیده شده، می خوابند. برخی زمستان خواب ها مانند سنجاب زمینی قطب شمال و موش زمستان خواب،‌بیش از نیمی از عمر خود را در زمستان خوابی می گذرانند.

در این مدت فرآیندهای بدن جانور با حداقل سرعت به كار خود ادامه می دهند و برای تولید انرژی از چربی های ذخیره استفاده می كنند. وزن بدن برخی از جانوران زمستان خواب،‌ در طی زمستان خوابی تا 40 درصد كاهش می یابد. سایر جانوران مانند همسترها در لانه های زمستانی خود مقداری غذا ذخیره می كنند و در طول زمستان هر چند وقت یكبار، برای خوردن مقداری از آن بیدار می شوند.

در میان پستانداران، فقط خفاش ها،‌حشره خوارهایی مانند جوجه تیغی و جوندگان مانند موش های زمستان خواب، موش خرماها، همسترها و سنجاب زمینی،‌زمستان خواب حقیقی اند. تعداد بسیار اندكی از پرندگان زمستان خوابی می كنند.

خرس ها بیش زمستان را می خوابند و سنجاب ها در صورتی كه هوا خیلی سرد باشد، چندین روز می خوابند. این جانوران زمستان خواب های حقیقی نیستند، زیرا دمای بدن آن ها چندان كاهش پیدا نمی كند و به آسانی بیدار می شوند. این جانوران برای صرفه جویی در مصرف انرژی به خواب عمیق فرو می روند.

كند شدن حركت: با كم شدن دمای اطراف جانوران خون سرد، مانند دوزیستان،‌ جوندگان و ماهی ها گرما از دست می دهند و از این رو، خود به خود غیرفعال می شوند. بسیاری از مارها زمستان را در مخفی گاه سرپوشیده می خوابند،‌ ولی برخی ازماهی ها در ته دریاچه ها و بركه ها به خواب فرو می روند. بسیاری از حشره های كوچك مانند پینه دوزها و برخی از پروانه ها هم زمستان را در مكان های محفوظ می خوابند.

در كشورهایی كه فصلی از سال گرم و خشك است و غذا و آب در تابستان كم است، بسیاری از جانوران برای در امان ماندن از خشكسالی و صرفه جویی در مصرف انرژی،‌وارد حالتی به نام تابستان خوابی می شوند. كه شبیه به زمستان خوابی است. بسیاری از قورباغه ها و وزغ ها در مجراهای خنك و مربوط زیرزمینی تابستان خوابی می كنند.

مهاجرت: بسیاری از جانوران، برای تولید مثل و یافتن غذا ، به سفرهای طولانی می روند. تعداد زیادی از آن ها همه ساله و برخی از آن ها فقط دوبار در زندگی چنین سفرهایی را انجام می دهند. این گونه سفرها را مهاجرت می نامند.

رایج ترین نوع كوچ، كوچ فصلی است كه در آن، جانوران در فصل های مختلف سال، از جایی به جایی دیگر می روند. چلچله ها، زمستان را در افریقا یا امریكای جنوبی و مركزی می گذرانند و تابستان را در اروپا و امریكای شمالی.

گاهی كوج در فاصله ی زمانی بیش تری انجام می شود. ماهی آزاد بخش اول زندگی اش را در رودخانه ها می گذراند، وقتی بالغ می شود به اقیانوس كوچ می كند و سپس برای تخم ریزی به رودخانه ها برمی گردد. مارماهی ها درست عكس این رفتار می كنند.

كوچ كردن به جانوران كمك می كند تا از زیستگاه هایی كه تنها در فصل های خاصی از سال غذا دارند حداكثر استفاده را بكنند و سبب می شود كه رقابت بر سر غذا و قلمرو زندگی كاهش پیدا كند بسیاری از پرندگان مانند اردك، مرغابی و غاز، هر سال تابستان برای تولید مثل به شمال پرواز می كنند، در پاییز كه در شمال رفته رفته غذا روبه كاهش می گذارد، این پرندگان دوباره به سرزمین های گرم جنوبی باز می گردند در نواحی خشك داخل قاره ها، گله های وسیعی از جانوران، مثل گوزن های افریقایی چرا می كنند. این جانوران صدها كیلومتر به دنبال ابرهای باران زایی روان می شوند كه گهگاه سر می رسند و سبب رویش علف های تازه می شوند.

نگهداری آب در بدن جانوران: جانوران جونده ی بیابانی كلیه های خاصی دارند كه موجب نگهداری آب در بدن آن ها می شود. شتر قطرات چكیده از بینی خود را می بلعد. موش كانگورویی در طی روز در سوراخ جای می گیرد و بخار آب تنفس او به تدریج انباشته می شود و هوای سوراخ را مرطوب می سازد و هم چنین ممكن است آب لازم را از غذایی كه می خورند به دست آورند.

علوم سوم ابتدایی:مهرداران

درس دوم : جانوران مهره دار

درس در یك نگاه:

در فرآیند این درس، دانش آموزان با جانوران مهره دار آشنا می شوند و آن ها را در 5 گروه اصلی طبقه بندی می كنند و از طریق مشاهده، مقایسه و جمع آوری اطلاعات، به ویژگی ها و خاصه های مهم هر گروه پی می برند. در این درس سعی می شود نگرش مثبت دانش آموزان نسبت به حفاظت از جانوران تقویت شود و آنان به دقت در مشاهده ی دنیای جانوران ترغیب شوند.

آن چه دانش آموزان در مورد «جانوران» می دانند:

سال اول: جانوران حركت می كنند، غذا می خورند و تنفس می كنند. بسیاری از جانوران برای انسان فایده دارند.

 سال دوم: جانوران در زیستگاه های مختلف مثل جنگل، بیابان، شهر و روستا زندگی می كنند. پوشش بدن جانوران متفاوت است.

هدف ها: انتظار می رود در فرآیند آموزش این درس هر دانش آموز به هدف های زیر برسد:

مهارت ها و دانستنی ها:

1- با مشاهده ی جانوران و مقایسه ی ویژگی هایشان، آن ها را به دو گروه مهره دار و بی مهره طبقه بندی كند.

2- با مشاهده ی بدن مهره داران ،‌نتیجه بگیرد كه مهره داران در بدن خود اسكلتی استخوانی دارند.

3- از طریق مشاهده ی جانوران مختلف (مثل ماهی ، قورباغه) در مورد آن ها اطلاعات جمع آوری كند.

4- با مشاهده و مقایسه ی شكل منقار پرندگان،‌نوع تغذیه ی آن ها را مقایسه نماید و در این باره مثال بزند.

5- با استفاده از اطلاعاتی كه جمع آوری می كند، جانوران مهره دار را به پنج گروه طبقه بندی كند و برای آن ها مثال بزند.

6- با مشاهده ی پای جانوران، نوع حركت جانور را پیش بینی كند.

7- با مشاهده ی دقیق بدن جانوران مهره دار در مورد اسكلت بدن آن ها و قسمت های مهم اسكلت اطلاعاتی جمع آوری كند.

نگرش ها:

1- به مطالعه و مشاهده ی جانوران و رفتار آن ها علاقه مند شود.

2- سعی كند از جانوران و موجودات زنده ای كه به انسان آسیب نمی رسانند، حمایت كند.

دانستنی ها برای معلم

مهره داران:

مهره داران جانورانی هستند كه ستون مهره دارند. در تمام مهره داران، ستون مهره ها و سایر استخوان های اسكلت دنده ها و جمجمه از اندام های بدن محافظت می كنند. اسكلت داربست سختی است كه بخش های نرم بدن جانور را نگه می دارد. تعداد انواع بی مهرگان (جانوران بدون ستون مهره) از مهره داران بسیار زیادتر است، اما تقریباً همه مهره داران از بی مهرگان بزرگ تر و پیچیده تراند.

1- ماهی ها: ماهی ها جانورانی هستند كه ستون مهره و آبشش دارند. همه ی آن ها در آب زندگی می كنند. ماهی ها خونسرد هستند و در بیش تر موارد، ماهی ماده تعداد بسیار زیادی تخم می گذارد كه معمولاً از آن ها مواظبت نمی كند. وقتی ماهی ها شنا می كنند، از ماهیچه های قوی پر پیچ و خمشان استفاده می كنند و بدن ها و دم هایشان را به این طرف و آن طرف حركت می دهند. فقط تعداد كمی از آن ها باله هایشان را مانند پارو تكان می دهند و باله ها عموماً برای حفظ تعادل ، ثابت ماندن و از حركت ایستادن به كار می روند. هر باله ای ماهی از تعداد زیادی تیغك استخوانی تشكیل شده كه با پوست ظریفی پوشیده شده است.

بیش تر گونه های ماهی به كمك كیسه های شنا در آب شناور می مانند. این كیسه ها پر از هواست و مانند جلیقه ی نجات داخلی عمل می كنند كه ماهی را روی آب نگه می دارد. به یك ماهی قرمز در تنگ نگاه كنید، این ماهی حتی وقتی كه كاملاً بی حركت است،‌در آب فرو نمی رود. بدن بیش تر ماهی ها، از فلس (پولك) پوشیده شده است. فلس ها صفحه های بسیار كوچك استخوانی هستند. پوست ماهی، لعابی پس می دهد كه از لابه لای پولك ها نفوذ می كند و بدن ماهی را می پوشاند. این لعاب  شنا كردن ماهی را در آب آسان تر می كند و همچنین ماهی را از آزار انگل های بسیار ریز داخل آب محافظت می كند.

دوزیستان: دوزیستان جانورانی هستند كه ستون مهره دارند، خونسردند و معمولاً پوستی نرم و مرطوب دارند. نام آن ها به معنای «دارای دو شیوه ی زندگی» است، زیرا بیش تر دوزیستان زندگی خود را در آب آغاز می كنند و بعداً به گونه ای تغییر می كنند كه كم كم می توانند در خشكی زندگی كنند.

سیر زندگی دوزیستان: بیش تر دوزیستان در آب جفت گیری می كنند و جانور ماده در آب تخم ریزی می كند. نوزادی كه از تخم بیرون می آید شبیه والدین خود نیست و به عكس شبیه یك ماهی كوچك با سری بزرگ و دمی لرزان است و نوزاد، دوزیست خوانده می شود. در ابتدا نوزاد دوزیست با آبشش تنفس می كند و از گیاهان ریزی كه در آب زندگی می كنند تغذیه می كند. در حین رشد در بدن نوزاد دوزیست تغییراتی رخ می دهد، آبشش ها از بین می روند و شش و پا پدید می آید طوری كه جانور می تواند در خشكی زندگی كند. در این زمان غذای جانور دوزیست هم تغییر می كند .دوزیستان بالغ گوشت می خورند و بنابراین از انواع زیادی از جانوران كوچك تغذیه می كنند. این تغییر بدن و شیوه ی زندگی جانور، «دگردیسی» نامیده می شود.

دوزیستان بالغ می توانند در خشكی زندگی كنند، اما پوست بدن آن ها باید همیشه مرطوب بماند. آن ها شش دارند ، اما این شش ها معمولاً خیلی بزرگ نیست و از این رو دوزیستان از طریق پوست هم تنفس می كنند. آن ها تنها مواقعی می توانند این كار را انجام دهند كه پوستشان مرطوب باشد، به همین دلیل به ندرت از آب دور می شوند.

خزندگان: تمساح ها، مارها، لاك پشت ها و مارمولك ها همه جزو خزندگان اند. آن ها ستون مهره و دست و پاهای قوی دارند، اما فقط مدت كوتاهی می توانند خیلی سریع حركت كنند.

خزندگان برای تنفس از شش استفاده می كنند و پوست خشن، خشك و معمولاً فلس داری دارند و خونسردند، یعنی تنها با رفتن به جاهای سرد در هوای گرم و به جای گرم در هوای سرد می توانند دمای بدن خود را تنظیم كنند. ماده ها بعد از جفت گیری مكان محفوظی را انتخاب می كنند یا لانه ی ساده ای می سازند و در آن تعداد نسبتاً كمی تخم می گذارند. تخم ها معمولاً پوسته ای كاغذی دارند، اما از جهات دیگر به تخم پرندگان شبیه اند. در بیش تر موارد تخم ها به حال خود رها می شوند تا در گرمای آفتاب باز شوند و انواع معدودی مانند تمساح ها و برخی از مارها از تخم ها و بچه های خود محافظت می كنند. در گذشته انواع زیادی از خزندگان پدید آمدند. دایناسورها كه خزنده بودند در شمار بزرگ ترین جانورانی هستند كه در روی زمین زیسته اند.

پرندگان: جانوران خونگرمی هستند كه میلیون ها سال قبل، از خزندگانِ شبه دایناسور به وجود آمدند. همه ی پرندگان بال دارند و تخم می گذارند. آن ها تنها موجودات پردار جهان هستند. بیش تر پرندگان می توانند پرواز كنند. معدودی از پرندگان مانند «كیو» توان پرواز خود را از دست داده اند. پنگوئن ها نمی توانند مانند سایر پرندگان بپرند، اما از بال هایشان به جای باله استفاده می كنند و به اصطلاح در زیر آب پرواز می كنند. شتر مرغ ها كه جثه شان برای پرواز بیش از اندازه بزرگ است، پاهای نیرومندی برای دویدن دارند و در سرعت های زیاد برای حفظ تعادل از بال هایشان استفاده می كنند.

شكل دم و بال پرندگان متفاوت است. با این همه، اغلب، چشم گیرترین تفاوت گونه های مختلف شكل منقار و پاهاست. مرغ های زرین پر، منقار بلند، نازك و نوك تیزی دارند كه به كمك آن ها به دورن گل ها دسترسی پیدا می كنند و از شهد آن ها تغذیه می كنند. بسیاری از پرندگان ساحلی منقار بلند و محكمی برای جستجوی كرم ها یا صدف داران در گل دارند. پرندگان صیاد منقار قلاب مانند برای پاره كردن گوشت دارند. مرغابی ها منقار پهنی برای صاف كردن آب یا گل دارند. گنجشك ها برای شكستن دانه ی گیاهان ، منقار كوتاه و محكمی دارند. ماهی خورانی مانند حواصیل ها پاهای بلندی برای راه رفتن در آب دارند. ماهی خواران دیگری مانند قره غازها ، پاهای كوتاه تر و انگشتان پره داری دارند كه در شنا كردن، شیرجه رفتن و تعقیب ماهی در زیر آب به آن ها كمك می كند.

پستانداران: بیش تر ما، وقتی واژه ی «جانور» را به كار می بریم منظورمان جانور پستاندار است،‌ زیرا بسیاری از جانوران خانگی و اهلی پستان دارند. پستان داران را تقریباً در سراسر دنیا می توان دید و انواع بسیار گوناگونی دارند. خفاش ها می توانند پرواز كنند، بالن ها فقط در آب زندگی می كنند، موش ها در زمین نقب می زنند، اسب ها دونده اند میمون ها از درخت بالا می روند. راستی در وجود این جانورانی كه جثه ، ظاهر و شیوه ی زندگی متفاوت دارند، چه ویژگی مشتركی هست كه همه ی آن ها را در رده ی پستانداران قرار می دهیم؟

همه ی پستانداران پنج ویژگی مشترك دارند: استخوان و ستون مهره دارند، شش دارند، خون گرم اند، مقداری خز یا مو روی بدن خود دارند و پستان داران ماده به بچه های خود شیر می دهند. پستانداران، برچسب این كه بچه ی آن ها چگونه رشد می كند، به سه گروه تقسیم می شوند:

تخم گذاران: تعداد بسیار اندكی از پستانداران از تخم بیرون می آیند. پلانی پوس از این گروه است.

كیسه داران: نوزاد ریز این جانوران پس از تولد به درون كیسه ی روی شكم مادر می خزد و در محیطی امن رشد می كند. كانگوروها و كوالاها كیسه دارند.

جفت داران: بیش تر پستان داران از این گروه اند،‌در این گروه ، قبل از آن كه بچه به دنیا بیاید، مدت طولانی در بدن مادر رشد می كند و غذا و اكسیژن از راه جفت (اندام ویژه ای كه در بدن مادر پدید می آید) از مادر به جنین منتقل می شود.

دست و پا: جز چند استثنا همه ی جانوران مهره داری كه در خشكی زندگی می كنند چهار اندام، كه معمولاً پا نامیده می شود و چهار كف پا دارند.در گروهی از پستانداران ، پاهای جلو آن ها به دست و كف دست تكامل پیدا كرده است. این گروه شامل میمون ها ،‌ میمون های بی دم و انسان هاس هستند. آن ها می توانند روی پاهای عقب خود راست بایستند،‌گرچه، جز انسان ها بقیه معمولاً روی هر چهار پا و دست راه می روند.دست و پاهای این گروه انگشت و شست دارد كه می توانند برای گرفتن اشیا از آن استفاده كنند.

علوم سوم ابتدایی:گوناگونی گیاهان

درس سوم: گوناگونی گیاهان

درس در یك نگاه:

در فرآیند این درس، دانش آموزان با گیاهان دانه دار آشنا می شوند و از طریق مشاهده و مقایسه در می یابند كه در این گیاهان، ریشه ، ساقه ، برگ ، گل و دانه ها گوناگونند و با انجام فعالیت های مختلف می توانند گیاهان دانه دار را به دو گروه گل دار و مخروط دار طبقه بندی كنند.

آن چه دانش آموزان در مورد «گیاهان» می دانند:

سال اول: اجزای اصلی گیاه، ریشه، ساقه، برگ ، گل و میوه است، گیاه فایده های زیادی دارد.

 سال دوم: هر كدام از اجزای گیاه وظیفه ی خاصی دارد، در اثر رشد دانه گیاه تولید می شود. گیاهان متنوع اند و زیستگاه های مختلفی دارند. محیط زیست را باید پاكیزه نگه داریم.

هدف ها: انتظار می رود در فرآیند آموزش این درس هر دانش آموز به هدف های زیر برسد:

دانستنی ها و مهارت ها:

1- از طریق مشاهده ی گیاهان به گوناگونی شكل آن ها پی ببرد.

2- ریشه و برگ گیاهان مختلف را مشاهده،‌مقایسه و طبقه بندی كند.

3- گل های مختلف را مشاهده و براساس گلبرگ ها طبقه بندی كند.

4- از طریق جمع آوری اطلاعات با گیاهان مخروط دار آشنا شود.

5- دانه ها را مشاهده و طبقه بندی كند.

6- از طریق مطالعه با روش طبقه بندی گیاهان دانه دار توسط دانشمندان آشنا شده و یافته های خود را با طبقه بندی آنان مقایسه كند.

نگرش ها:

1- به مشاهده و مطالعه ی گیاهان علاقه مند شود.

2- در فعالیت گروهی احساس مسئولیت كند.

3- نسبت به حفظ محیط زیست علاقه مند شده و احساس مسئولیت كند.

دانستنی ها برای معلم

گیاهان سبز:

تنها موجودات زنده ای هستند كه می توانند غذای خود را به كمك نور خورشید از آب و دی اكسید كربن بسازند. در این فرایند كه فتوسنتز نامیده می شود، اكسیژن تولید می شود كه موجودات زنده برای تنفس به آن نیاز دارند. جانوران یا به غذایی كه گیاهان می سازند وابسته اند یا مستقیماً از گیاهان تغذیه می كنند و یا جانوران دیگری را می خورند كه خود گیاه خوارند. بدون گیاهان همه ی جانوران ، از جمله انسان ها می میرند.

طبقه بندی گیاهان: بیش تر گیاهان، آب و املاح را از راه ریشه ها جذب می كنند و توسط لوله های باریكی به نام آوند به ساقه وبرگ ها انتقال می دهند. به این مجموعه لوله ها دستگاه آوندی می گویند و بر این اساس سلسله ی گیاهان را به دو گروه بزرگ تقسیم می كنند: گیاهان بدون آوند(شامل جلبك ها و خزه ها) و گیاهان آوندی(شامل پنجه گرگیان،‌دم اسبیان ، سرخس ها،‌مخروط داران و گیاهان گل دار)

گیاهان گل دار: تكامل یافته ترین و پیچیده ترین گروه از سلسله ی گیاهان اند. آن ها گل هایی دارند كه اندام های جنسی گیاه را در بر می گیرد. اندام های جنسی ، میوه و دانه تولید می كنند. دانه گیاهكی است كه به همراه ذخیره ای از غذا در پوستی محافظ  قرار گرفته است، به طوری كه در شرایط مناسب به سرعت گیاهی جدید پدید می آورد.

گیاهان گل دار را به دو گروه عمده ی تك لپه ای ها و دو لپه ای ها تقسیم می كنند.

تك لپه ای : با ویژگی های مشترك زیر به راحتی تشخیص داده می شوند:

- گیاهك درون دانه ی آن ها یك لپه (دارای ذخیره ی غذایی) دارد.

- ریشه ی افشان دارد و برگ ها غالباً دم برگ ندارند، پهنك برگ در اغلب تك لپه ای ها كشیده و رگبرگ ها موازی هستند.

- دستجات آوندی در ساقه ی این گیاهان پراكنده اند.

- تعداد گل برگ های گل، اغلب 3 یا مضربی از این عدد است.

گیاهان تك لپه ای در طبیعت فراوان هستند.مانند گندم، برنج، ذرت و خرما.

دولپه ای ها دارای ویژگی های مشترك زیر هستند:

- گیاهك یا جنین دانه دو لپه دارد.

- اغلب آن ها ریشه ی راست دارند.

- رگبرگ ها منشعب و غیرموازی و به شكل های گوناگون است.

- تعداد قطعات گل 2 یا 5 یا مضربی از این اعداد است.

- دستجات آوندی در ساقه در روی یك دایره قرار دارند.

          دولپه ای ها نسبت به تك لپه ای ها گستردگی  و تنوع بیش تری دارند، اكثر گل ها، سبزی ها، درخت چه ها و درختان گل دار از این گروه اند.

          ریشه: ریشه ی بیش تر گیاهان گل دار، در قاعده ی ساقه ی اصلی قرار دارد. ریشه طوری پخش می شود كه گیاه را ثابت و محكم در زمین نگه دارد. وظیفه ی مهم دیگر ریشه، جذب آب و نمك های معدنی مورد نیاز گیاه از خاك است.

          انواع ریشه: ریشه ها را از روی شكل ظاهری به دو گروه تقسیم می كنند: ریشه های راست و ریشه های افشان. در ریشه ی افشان تعداد زیادی ریشه ی كوچك از قاعده ی ساقه منشعب می شود كه به طور گسترده و نه خیلی عمیق در خاك پخش می شوند. در ریشه ی راست، ریشه چه (ریشه ی كوچك دانه) ریشه ی اصلی را می سازد و ریشه های فرعی از آن منشعب می شوند. گاهی مثلاً در هویج و تربچه، ریشه ی اصلی در نتیجه ی ذخیره كردن مواد غذایی، متورم می شود. در مناطق كویری ریشه ی بعضی از گیاهان برای رسیدن به آن درون زمین پیش می رود و ریشه ی افشان در زیر سطح خاك به طور وسیعی گسترده می شود. ریشه ی افشان كاكتوس در زیر سطح زمین به طور وسیعی گسترده می شود، تا به سرعت آب باران های نادر را جذب كند.

          ساختار ریشه: ریشه های جدید دائماً از نقطه ای بالای نوك ریشه ی اصلی می رویند. نوك ریشه را كلاهك ریشه حفاظت می كند. كمی بالاتر دسته ای از تارهای كشنده ی ظریف ریشه را احاطه می كنند. این تارها از سطح ریشه می رویند و آب و نمك های معدنی را از خاك جذب می كنند. در مركز ریشه بافت خاصی وجود دارد كه آب را به بالا و به پیكر اصلی گیاه هدایت می كند.

          ساقه: ساقه معمولاً اندامی هوایی است كه اندام های دیگر گیاه(برگ ها، جوانه ها، گل ها و میوه ها) را بر روی خود نگه می دارد و از طریق آوندهایش از یك سو آب و نمك را از ریشه به برگ ها می رساند و از سوی دیگر مواد ساخته شده در برگ را به سایر اندام ها هدایت می كند. با آن كه اغلب ساقه ها هوایی هستند، اما برخی از آن ها زیر زمینی و برخی دیگر آبزی اند. ساقه ها بر حسب نوع زیستگاه به سه دسته تقسیم می شوند: ساقه های هوایی، ساقه های آبی و ساقه های زیر زمینی. ساقه های هوایی ممكن است راست، پیچنده، خزنده یا بالا روند باشند. ساقه های راست، چوبی (درختی) یا علفی اند. ساقه های راست چوبی مانند درخت چنار، بلوط، بید و درختان میوه به حد كافی استحكام دارند. یونجه، بادمجان و آفتابگردان ساقه ی علفی راست دارند. ساقه های پیچنده (نیلوفر)، بالا رونده (مو) و خزنده (توت فرنگی) استحكام چندانی ندارند.

          ساقه های آبزی نرم و انعطاف پذیرند و در بین سلول های سازنده ی آن ها فضاهای بین سلولی هوادار  وجود دارد،‌مثل نیلوفر آبی. ساقه های زیر زمینی سبزینه ندارند و از برگ های قهوه ای رنگ فلس مانند پوشیده شده اند.

          برگ: در بیش تر برگ ها بخش نازك و گسترده ای به نام پهنك و دنباله ای به نام دمبرگ وجود دارد. در پهنك برگ رگبرگ ها را مشاهده می كنید كه همان انشعابات آوندها هستند. شكل پهنك، وضع رگبرگ ها و طرز قرار گرفتن برگ ها بر روی ساقه گوناگون است. برگ ها از لحاظ شكل پهنك،‌ممكن است ساده یا مركب باشند. در برگ ساده پهنك به قطعات كوچكتر تقسیم نمی شود و لبه ی آن ممكن است صاف یا دانه دار باشد. در برگ مركّب، پهنك در اثر بریدگی های عمیق، به قطعات كوچكتری تقسیم  می شود. رگبرگ ها نیز متنوع اند و ممكن است منشعب یا موازی باشند.

          گل : گل اندام های تولید مثل گیاه را دربر می گیرد. گل،‌میوه و دانه تولید می كند كه از آن ها نسل جدیدی از گیاه پدید می آید. گل های همه ی گیاهان گلبرگ های رنگارنگ و معطر ندارند. گندمیان گلبرگ ندارند و در بعضی از درختان گلبرگ ها آن قدر كوچك اند كه اصلاً متوجه وجود آن نمی شوید. بخش های گوناگون گل در انتهای دمگل روی دایره هایی قرار می گیرند. این بخش ها، شكل ها و اندازه های متفاوتی دارند ولی وظیفه ی همه ی آن ها یكی است.

          گل حاوی اندام های تولید مثل گیاه است. قسمت نر گل پرچم نامیده می شود كه دانه های گرده را تولید می كند. قسمت ماده مادگی نام دارد و بعد از لقاح میوه و دانه تولید می كند.

          دانه: گیاهان گل دار و مخروط داران ، دانه تولید می كنند. هر دانه، اگر در شرایط مناسب قرار گیرد می تواند بروید و گیاه جدیدی تولید كند. دانه ی گیاهان گل دار را در درون میوه نمو می یابد، اما در مخروط داران،‌دانه در درون مخروط رشد می كند.

          قسمت های مختلف دانه: همه ی دانه ها سه قسمت دارند:

1- پوسته كه همان پوشش دانه است كه از دانه محافظت می كند.

2- غذای ذخیره شده در مغز دانه به رشد گیاه جوان كمك می كند.

3- جوانه یا جنین كه گیاهك جوان و بسیار ریزی در داخل دانه است.

          مخروطیان: مخروطیان گیاهان درختی اند كه مخروط هایی حاوی دانه دارند. بیش تر مخروطیان درختان همیشه سبزی با برگ های محكم و شبیه سوزن اند كه می توانند زمستان های سخت را از سر بگذارنند. معروف ترین آن ها درخت كاج است كه عمدتاً در مناطق سردسیر می رویند. مخروط های نر به صورت خوشه ای رشد می كنند و كوچك تر از مخروط های مادهاند.مخروط های نر تعداد زیادی دانه ی گرده تولید می كنند كه باد آن ها را می پراكند چوبی ساخته شده اند و هر پولك حاوی دو یا چند دانه است. دانه ها رشد می كنند و بال در می آورند به نحوی كه وقتی پولك های مخروط رسیده از یكدیگر جدا می شوند باد دانه ها را تا فواصل دور پراكنده می كند.

          چهار گونه درخت از مخروطیان:

- سكویا – سدر – سرخ درا – كاج جنگلی

علوم سوم ابتدایی:گرما و مواد1

درس چهارم: گرما و مواد (1)

درس در یك نگاه:

دانش آموزان فعالیت های مختلفی در ارتباط با تغییر حالت مواد انجام می دهند و ضمن مشاهده ی تغییر حالت ها ، با مفاهیم ذوب، انجماد و تبخیر آشنا می شوند.

آن چه دانش آموزان در مورد «گرما و مواد» می دانند:

سال اول: همه ی چیزها و همه جاها به یك اندازه گرم نیستند؛ گرمای زمین از خورشید است؛ گرما در بسیاری كارها به ما كمك می كند. گرما سبب آب شدن یخ می شود.

 سال دوم: بیش تر چیزهایی كه در اطراف خود می بینیم «ماده» نام دارد؛ ماده به سه حالت جامد،‌مایع و گاز وجود دارد؛ ماده جرم و حجم دارد.

هدف ها: انتظار می رود در فرآیند آموزش این درس هر دانش آموز به هدف های زیر برسد:

مهارت ها ، دانستنی ها

1- با مشاهده ی محیط اطراف مثال ها یی از تغییر حالت مواد ارائه كند.

2- با ارائه ی مثال هایی از محیط اطراف ، مفاهیم واژه های (ذوب) (انجماد) (تبخیر) را شرح دهد.

3- با كاربرد ابزار مناسب وانجام آزمایش ، تغییر حالت های ماده را نشان دهد

4- آموخته هایش را در موارد مناسب به كاربرد وبتواند مشاهداتش را تفسیر كند

5- حاصل مشاهدات خود را در فعالیت های عملی گزارش كند 

نگرش ها

1- ابزار ومواد مورد نیاز را تهیه كند .

2- نسبت به تغییرات محیط و مشاهده ی پدیده های نو از خود كنجكاوی نشان دهد .

3- نكات ایمنی وبهداشتی را رعایت كند.    

دانستنی های برای معلم

تغییر حالت مواد تصعید

ذوب و انجماد : وقتی به ماده ی جامد گرما دهیم ، حركت ذرات آن زیاد می شود ، ربایش بین مولكول های كم می شود تا جایی كه می توانند آزادانه روی هم بلغزند و به صورت مایع در آیند در این صورت می گویند ماده ی جامد ذوب شده است  موادی كه نقطه ی ذوب پایینی دارند نیروی بین ذرات آن ها ضعیف است و به سادگی به مایع تبدیل می شوند ولی موادی مثل نقره كه نقطه ذوب بالایی دارند نیروی جاذبه بین ذرات آن ها بسیار زیاد است  و برای شكستن این نیروی جاذبه به گرمای زیادی احتیاج است مثلا جیوه در دمای معمولی مایع است چون نیروی جاذبه بین ذرات آن بسیار كم است ودر دمای c 39- به جامد تبدیل می شود در مقابل تنگستن كه از آن در سا ختمان لامپ ها استفاده می شود نقطه ی ذوبی برابر c 3380 دارد و به سادگی ذوب نمی شود بر عكس اگر مایعی را به اندازه ی كافی  سرد كنیم به جامد تبدیل می شود دمایی كه در آن ماده ی مایع به جامد تبدیل می شود نقطه ی انجماد می گویند نقطه ی انجماد با نقطه ی ذوب یكسان است مثلا در مورد آب نقطه ی ذوب و انجماد دمای صفر درجه است نقطه ی ذوب وانجماد هر مایع مقدار معینی است اما بعضی مواد هنگام تبدیل از حالت جامد به مایع كم كم نرم می شوند مثل قیر ،شیشه و كره كه وقتی گرم می شوند ابتدا نرم می شوند واز حالت جامد خارج می گردند.

          سپس در اثر گرم شدن بیش تر كم كم به طور كامل به حالت مایع در می آیند این گونه مواد نقطه ی ذوب معینی ندارند و اصطلاحا گفته می شود كه این مواد ذوب خمیری دارند مثلا شیشه از دمای حدود 300 درجه سلسیوس به تدریج از حالت جامد خارج و نرم می شود ،اگر آرا باز هم گرم كنیم سرانجام به طور كامل مایع وروان می شود

تبخیر و میعان :

در یك ماده ی مایع انرژی تمام ذرات یكسان نیست،‌بعضی از ذرات این ماده در اثر برخورد با یك دیگر تندتر حركت می كنند و بعضی كندتر. ذراتی كه در سطح مایع اند و دارای انرژی زیادتر هستند می توانند فرار كنند و به فضای بالای مایع بروند. این ذرات به صورت گاز در می آیند و به این پدیده فرآیند «تبخیر» می گویند. اگر به مایع گرما دهیم ذرات داخل مایع هم به اندازه ی كافی انرژی پیدا می كنند تا بر نیروی جاذبه ی بین ذرات غلبه كنند. این پدیده را فرآیند «جوشش» می گویند. دمایی كه مایع در آن دما شروع به جوشیدن می كند «نقطه ی جوش» می نامند. در این دما هرچه به جسم گرما بدهید فقط باعث می شود تا ذرات مایع به بخار تبدیل شوند و دمای مایع بالاتر نمی رود. مواد مختلف نقطه ی جوش مختلفی دارند، در فشار یك اتمسفر نقطه ی جوش آب C  ْ100 و نقطه ی جوش اتانُل C  ْ 78 است . وقتی فشار محیط تغییر كند نقطه ی جوش تغییر می كند،‌مثلاً در ارتفاعات كه فشار هوا كمتر است نقطه ی جوش آب پایین می آید. اگر ذرات بخاری كه از سطح مایع فرار كرده اند انرژی خود را از دست بدهند دوباره مایع می شوند،‌به این پدیده «میعان» می گویند.

       تصعید و چگالش: بعضی از اجسام مستقیماً از حالت جامد به گاز تبدیل می شوند مثل نفتالین به این پدیده «تصعید» می گویند. فرآیند عكس تصعید، یعنی تبدیل گاز به جامد «چگالش» نام دارد كه ممكن است در مورد نفتالین اتفاق افتد.

علوم سوم ابتدایی:کرما و مواد 2

درس پنجم: گرما و مواد (2)

درس در یك نگاه:

دانش آموزان ضمن انجام فعالیت های مختلف با اثرات گرما بر روی مواد در سه حالت (جامد و مایع و گاز) بیش تر آشنا می شوند و پی می برند كه گرما علاوه بر ایجاد تغییرات در حالت ماده ، باعث تغییر حجم مواد نیز می گردد.

آن چه دانش آموزان در مورد «گرما و مواد» می دانند:

سال اول: همه ی جاها و همه ی چیزها به یك اندازه گرم نمی شوند. گرما در انجام بسیاری از كارها به ما كمك می كند.

 سال دوم: بیش تر چیزهایی كه در اطراف ماست ماده است. مواد به صورت جامد، مایع و گاز هستند . مواد مختلف، دارای جرم و حجم متفاوت هستند. از دماسنج برای اندازه گیری سردی و گرمی هوا استفاده می شود.

سال سوم: مواد اگر به اندازه ی كافی گرم یا سرد شوند تغییر حالت می دهند؛ انجماد، تبخیر و ذوب از این مواردند.

هدف ها: انتظار می رود در فرآیند آموزش این درس هر دانش آموز به هدف های زیر برسد:

مهارت ها ، دانستنی ها

1- با مشاهده ی دقیق اثر گرما بر مواد مختلف نتیجه گیری كند كه مواد مختلف (گاز، مایع و جامد) در اثر گرما تغییر حجم می دهند.

2- فعالیت هایی طرح كند كه نشان دهد مواد در اثر گرما تغییر حجم می دهند.

3- در كاربرد ابزار مناسب جهت انجام فعالیت های مرتبط با اثر دما در تغییر مواد مهارت داشته باشد.

4- آموخته ها را در موقعیت های مناسب به كار گیرد.

5- مثال هایی از تغییر حجم مواد در حالت های مختلف ارائه كند.

نگرش ها

1- نسبت به پدیده های محیط اطراف كنجكاو شود.

2- در كار گروهی احساس مسئولیت كند.

3- نكات ایمنی را به كار برد.

دانستنی های برای معلم

انبساط گرمایی:

       به تجربه ثابت شده است كه بیش تر مواد بر اثر افزایش دما منبسط می شوند. هر جسمی كه گرم شود در جهتی منبسط می گردد كه فاصله مولكول ها و ذره های آن از یك دیگر افزایش می یابد. وقتی یك میله ی فولادی گرم می شود نه تنها طول آن بلكه قطر میله و در نتیجه حجم آن افزایش می یابد.

        انبساط گرمایی، همه ابعاد جسم را به تناسب افزایش می دهد. اگر یك ورقه ی فلزی مربع شكل كه دارای یك سوراخ است گرم شود، مساحت مربع و مساحت سوراخ داخل آن هر دو به یك نسبت افزایش می یابد. در برخی موارد انبساط و انقباض گرمایی می تواند مشكل آفرین باشد، مثلاً در نظر نگرفتن فاصله ی لازم برای انبساط گرمایی ریل های راه آهن،‌باعث كج شدن خطوط راه آهن و ایجاد اشكال در حركت قطارها در ریل می شود.

          انرژی مولكول های جسم مایع و جامد در دماهای پایین زیاد نیست اما همین كه دما افزایش می یابد دامنه ی ارتعاش مولكول ها زیاد می شود و انرژی آن ها به حدی می رسد كه مولكول های مجاور را از جایشان حركت می دهد،‌بدین ترتیب این مولكول ها در مقایسه با مولكول هایی كه در فضایی با دمای پایین قرار گرفته اند جای بیشتری را اشغال می كنند، بنابراین همراه با افزایش دما معمولاً جسم انبساط پیدا می كند. انبساط در اثر گرما برای سه حالت ماده، جامد، مایع و گاز وجود دارد. در دماسنج های جیوه ای و الكلی از پدیده ی انبساط مایع در اثر گرما استفاده می شود.

          استثناء در انبساط و انقباض آب: انبساط و انقباض بعضی مواد مثل آب به طور استثناء با سایر مواد متفاوت است. آب در دماهای بالاتر از 4 درجه سانتی گراد در اثر افزایش دما،‌مانند مایعات دیگر منبسط می شود اما بین صفر درجه و تا 4 درجه سانتی گراد برعكس عمل می كند، با كم شدن دما به جای منقبض شدن منبسط شده و حجم آن زیاد می شود، در نتیجه چگالی آن نسبت به آب كمتر شده و سبك می شود و روی آب قرار می گیرد.

          اگر این استثناء نبود آب دریاها و اقیانوس ها از كف یخ می زد و برای جانوران دریایی مشكل آفرین می شد.

          دماسنج: دما (میزان گرمی و سردی) را اندازه می گیرد. اساس ساختمان بعضی از دماسنج ها این است كه جیوه یا الكل در اثر گرم شدن منبسط می شود.هرچه دما بالاتر باشد مایع درون مخزن دماسنج بیش تر انبساط می یابد و حجم مایعی كه وارد لوله ی باریك متصل به مخزن می شود بیش تر خواهد شد. تراز بالای مایع در لوله ی دماسنج ، دما را مشخص می كند.

          بعضی دماسنج ها الكتریكی اند و عنصر گرم شوند ظریفی دارند كه با سیم هایی به عنصر اندازه گیر متصل است. با تغییر دما جریانی كه از عنصر گرم شدنی به عنصر اندازه گیر می رود تغییر می كند. در صنعت از دماسنج الكتریكی زیادی استفاده می شود . یكی از مزایای مهم آن این است كه عنصر اندازه گیر را می توان به خوبی از عنصر گرم شدنی دور نگاه داشت. عنصر اندازه گیر اغلب عدد دما را روی یك صفحه ی نمایشگر به صورت ارقام (دیجیتالی) نشان می دهد. اولین دماسنج را گالیله در 1592 اختراع كرد كه «ترموسكوپ» یا «دمانما» نامیده می شود. در این دماسنج از انبساط آب برای اندازه گیری دما استفاده می شد.

          دما: دما میزان گرمی یا سردی هر چیز را مشخص می كند و با گرما تفاوت دارد. گرما یك شكلی از انرژی است اما دما معیار مقایسه ی انرژی گرمایی است. دمای یك جرقه ی آتش از دمای یك فنجان چای بیش تر است، اما چون جرم چای داخل فنجان بیش تر است،‌گرمای بیش تری در خود دارد. برای سنجش دما از دماسنج استفاده می كنند. دماسنج ها درجه بندی شده اند و اعداد میزان گرمی یا سردی را مشخص می كنند. درجه بندی سلسیوس (كه سانتی گراد نامیده می شود) در اغلب كشورها رایج است. در این درجه بندی فاصله عدد صفر (نقطه ی انجماد آب) تا 100 (نقطه ی جوش آب) را به صد درجه تقسیم كرده اند و هر كدام را یك درجه سلسیوس یا سانتی گراد می خوانند

علوم سوم ابتدایی:اب در روی زمین

درس هشتم: آب در روی زمین

درس در یك نگاه:

دانش آموزان با صورت های مختلف آب در طبیعت آشنا می شوند و از طریق مشاهده ی تصاویر و گفت و گو درباره ی آن ها، چرخه ی آب و مراحل مختلف آن را می شناسند.

آن چه دانش آموزان در مورد « آب» می دانند:

سال اول: قسمتی از سطح زمین را آب پوشانیده است؛ از آب باید به طور صحیح استفاده كرد، گیاه به آب مناسب نیاز دارد تا رشد كند.

سال دوم: آب سطح زمین را تغییر می دهد.

سال سوم: آب در طبیعت به سه حالت جامد، مایع و گاز وجود دارد و می تواند در شرایط مناسب از حالتی به حالت دیگر درآید.

هدف ها: انتظار می رود در فرآیند آموزش این درس هر دانش آموز به هدف های زیر برسد:

مهارت ها ، دانستنی ها

1- برای حالت های مختلف آب در محیط اطراف مثال بزند.

2- با مشاهده ی طرح چرخه ی آب، این چرخه و مراحل آن را توضیح دهد.

3- در مورد تبخیر آب های جاری در سطح زمین و نقش آن در چرخه ی آب مثال بزند.

4- تشكیل ابر را به عنوان یك مرحله در چرخه ی آب بداند و توضیح دهد.

5- با مشاهده ی تصاویر مرتبط و محیط اطراف طرز تشكیل رود را شرح دهد.

6- با مشاهده ی محیط اطراف ، اطلاعاتی در مورد آب های زیر زمینی جمع آوری كند و منابع آن ها را نام ببرد.

7- از طریق ساختن مدل از یك چاه در باره ی تشكیل آب های زیر زمینی و جمع شدن آن ها در چاه ها، اطلاعات جمع آوری كند.

8- با توجه به اطلاعاتی كه در مورد آب منابع جمع آوری می كند به لزوم تصفیه ی آب پی ببرد.

9- مدلی از یك دستگاه تصفیه آب بسازد و به كمك آن مقداری آب گل آلود را صاف كند.

10- در باره ی راه های صرفه جویی در مصرف آب تحقیق نماید و در یك جدول گزارش كند.

نگرش ها

1- در انجام فعالیت ها با افراد گروه همكاری كند.

2- در تهیه ی وسایل لازم احساس مسئولیت كند.

3- در تمیز نگه داشتن آب حساس شود.

4- در مصرف آب صرفه جویی كند.

دانستنی های برای معلم

       آب فعال ترین ماده ی موجود در روی زمین به حساب می آید كه به صورت مایع قسمت اعظم سطح زمین را می پوشاند. مقداری از آن به صورت یخ در قطب ها و نقاط مرتفع زمین متمركز است و مقداری هم به صورت بخار جذب اتمسفر است. بر اثر تغییر دما، همیشه بین سه حالت فوق مبادله صورت می گیرد. به طور كلی به مجموعه آب های موجود در كره ی زمین «هیدروسفر» (آب كره) گویند.

          آب به طور مداوم در اتمسفر و روی خشكی ها در حركت است . یعنی انرژی تابشی خورشید سبب تبخیر آب دریا می شود، باد بخار آب را به مسافت های دوردست می برد و این بخار آب بالاخره به صورت باران دوباره به سطح زمین باز می گردد. آب حاصل از بارندگی هم به صورت های مختلف در روی زمین جاری می شود و باز به دریا می رود. پس آب به طور دائم در چرخه ای دور می زند، در جایی انرژی را جذب می كند و در جای دیگر آن را آزاد می سازد و موادی را در سطح زمین به حركت در می آورد.

          اقیانوس ها را باید منبع عظیم آب در سطح زمین دانست، زیرا قسمت اعظم آب موجود در كره ی زمین در آن ها ذخیره شده است.

          وجود این آب در روی زمین نتایج زیر را دربر دارد:

1- آب، وضع هوای زمین را در كنترل دارد. اگر آب وجود نداشت، تغییرات دمای شب و روز، یا فصول مختلف بسیار زیادتر می شد و در عین حال تفاوت دمای نقاط قطبی و استوایی هم بیش تر بود.

2- آب عامل فرسایشی مهمی است و می تواند مواد مختلفی را تخریب یا حمل كند، یا آن كه در یك محل رسوب دهد بدون وجود آب شاید سطح زمین به سطح كره ی ماه شباهت داشت.

3- وجود آب برای حیات ضروری است و در هر كجا آب فراوان تری باشد جمعیت بیش تری از جانداران زندگی می كنند. گذشته از آن، بیش تر گونه های جانداران روی زمین ساكن آب اند.

          از نظر حمل و نقل ، به دست آوردن غذا و برخی از مواد خام هم وجود آب دریا و رودخانه و دریاچه برای انسان اهمیت حیاتی دارد.

          وقتی كه آب تبخیر می شود، مولكول های آب خود به صورت جزئی از تركیبات هوا در می آیند،‌و هرچه مقدار بخار آب در واحد حجم هوا زیادتر باشد می گوییم فشار بخار آب بیش تر است. در بعضی شرایط،‌هوا دیگر نمی تواند مقدار بخار آب بیش تری را دریافت دارد در این صورت  می گوییم هوا از بخار آب اشباع شده است. دمایی كه در آن رطوبت هوا به درجه ی اشباع برسد به «نقطه ی شبنم» موسوم است. نقطه ی شبنم هوا مهم است زیرا در دمای پایین تر از آن ابر تشكیل می شود. درجه ی اشباع بخار آب در هوای گرم بالاتر از هوای سرد است.

          ابر هنگامی تشكیل می شود كه هوا سرد شود و دمای آن به زیر نقطه ی شبنم برسد. شكل ابر بستگی به جریان هوا دارد، اگر جریان هوا افقی باشد ابرها لایه لایه می شوند و اگر جریان هوا به طور قائم باشد، ابرها، توده ای شكل خواهند شد. ابرها دارای سه گروه اصلی «سیروس» (پر مانند)، «استراتوس» (لایه لایه) و «كومولوس» (توده ای) هستند. البته مخلوطی از این ابرها مانند «سیرواستراتوس» و «استراتوكومولوس» هم وجود دارد. برای ارتفاعات زیاد پیشوند «آلتو» (بالا) و برای قدرت بارندگی كلمه «نیمبوس» به معنی ابر باران دار را به نام ابرها اضافه می كنند، مانند «كومولونیبوس» و «نیمبواستراتوس».

          آب های جاری كه در حقیقت مهم ترین عامل فرسایش سطح زمین اند، آب هایی هستند كه به صورت باران و برف به سطح زمین می رسند و در سرازیری ها جریان می یابند. جریان های اب را به نام های مختلفی مانند جوی، نهر و رود می نامند،‌ولی هیج معیاری وجود ندارد كه بتوان گفت تا چه اندازه آب را باید مثلاً رود نامید.

          آب های جاری سه نوع عمل تخریب، حمل و نقل و رسوب گذاری را در قسمت های مختلف مسیر خود انجام می دهند. در عمل تخریب، بستر آب های جاری در جهت قائم و پهلو حفر می شود. در عمل حمل، آب مواد كَنده شده را با خود جابه جا می ند و در عمل رسوب گذاری، موادی كه جابه جا شده اند از آب جدا و ته نشین می شوند. چگونگی این فعالیت ها بستگی به انرژی جنبشی جریان آب دارد و مقدار این انرژی خود وابسته به حجم و سرعت جریان آب است.

          آب های جاری به هر شكلی در روی زمین جاری می شوند. آن ها ابتدا در سطح زمین شیارهایی حفر می كنند، این شیارها كم كم به صورت دره هایی درمی آیند كه برش عرضی آن در سنگ های سست به شكل حرف V است. تشكیل این قبیل دره ها به این ترتیب است كه آب در ضمن حفر كردن كف بستر خود، مقداری از دیواره ها را نیز خراب می كند. عوامل دیگر فرسایش دیواره های بستر را عوامل هوازدگی انجام می دهند. اگر این عوامل نباشند دره ای تنگ و عمیق به شكل حرف U ایجاد خواهد شده. در مناطق دارای آب و هوای خشك كه اثر عوامل هوازدگی مختصر است،‌ معمولاً دره ها تنگ و عمیق اند. در ضمن دره بیش تر در نقاطی تنگ و عمیق می شود كه در سنگ های نسبتاً سخت حفر شده باشد، زیرا اثر عوامل تخریب بر سنگ ها و خاك های نرم خیلی شدیدتر از زمین های سخت است.

          آب زیر زمینی بخشی از آب كره است كه منافذ خالی سنگ ها و خاك ها را در زیر زمین اشغال می كند. آب زیر زمینی نیز مانند رودها و دیگر عوامل طبیعی با فرسایش سنگ ها، جابه جایی مواد حاصل و ته نشینی آن ها در نقاط دیگر در تغییر شكلی سطح و بخش های خارجی زمین دخالت می كنند. عمل فرسایش اب های زیر زمینی عموماً به صورت انحلال است.

          بخش بزرگی از آب مورد استفاده انسان از زیر زمین تامین می شود. حجم آب زیرزمینی قابل بهره برداری اگرچه فقط حدود 3/0 درصد آب كره را تشكیل می دهد ولی همین مقدار آب بزرگترین ذخیره ی آب شیرین و تقریباً معادل 35 سال بارندگی در سطح خشكی های زمین است(با فرض این كه تمام بارش به زمین نفوذ كند). به همین جهت امروزه بهره برداری از آب زیرزمینی ، به ویژه در كشور ما كه با كمبود آب های سطحی مواجه است، برای مصارف مختلف گسترش زیادی یافته است.

علوم سوم ابتدایی: دریا ها

درس نهم: دریاها

درس در یك نگاه:

در فرآیند این درس دانش آموزان با دریاها آشنا می شوند و از طریق مشاهده ی تصاویر، گفت و گو و انجام فعالیت های عملی در باره ی آن اطلاعات جمع آوری می كنند.

آن چه دانش آموزان در مورد «جانوران» می دانند:

سال اول: آب در بسیار جاها یافت می شود. از آب دریا استفاده های گوناگونی می گردد.

سال دوم: -

سال سوم: در زمین آب به حالت های مختلف وجود دارد و دائم از حالتی به حالت دیگر در می آید(چرخه ی آب)

هدف ها: انتظار می رود در فرآیند آموزش این درس هر دانش آموز به هدف های زیر برسد:

مهارت ها ، دانستنی ها

1- با مشاهده ی كره ی جغرافیایی ، وسعت خشكی ها و آب های روی زمنی را مقایسه كند.

2- با مشاهده ی كره ی جغرافیایی، بزرگی دریاها و اقیانوس ها را مقایسه كند.

3- از طریق جمع آوری اطلاعات به فرآیند شوری آب دریا پی ببرد.

4- از طریق جمع آوری اطلاعات به نقش باد در پدید آوردن امواج پی ببرد.

5- با استفاده از منابع مناسب،‌ اطلاعاتی در مورد كف دریاها به دست آورد.

6- از طریق مطالعه و گفت و گو، در مورد استفاده های گوناگون از دریا اطلاعاتی جمع آوری كند.

7- با انجام آزمایشی، چگونگی شیرین كردن آب دریا را نشان دهد.

8- در مورد اهمیت حفاظت از دریاها و جلوگیری از آلودگی آن ها اطلاعاتی جمع آوری نماید.

9- از طریق گفت و گو با افراد گروه، برای جلوگیری از آلودگی رودخانه ها و دریاها راه حل ارائه دهد.

نگرش ها

1- به مطالعه در مورد دریاها و اقیانوس ها علاقه مند شود.

2- به اهمیت پاكیزگی دریاها پی ببرد.

3- در قبال حفظ محیط زیست و جلوگیری از آلودگی دریاها احساس مسئولیت كند.

دانستنی های برای معلم

       فضانوردانی كه برای اولین بار زمین را از فضا مشاهده كردند، نام «سیاره ی آبی» را نیز به دیگر نام های زمین افزودند. رنگ آبی زمین از فضا، ناشی از آبی است كه بیش از 70 درصد سطح زمین را می پوشاند. حدود 60درصد از نیمكره ی شمالی و 81 درصد از نیمكره ی جنوبی پوشیده از آب است.

          در واقع سطح زمین اقیانوس عظیمی است، با جزیره های بزرگ به صورت قاره هایی كه در آن پراكنده اند. این اقیانوس عظیم بیش از 97درصد حجم آب های زمین را در خود جای داده است. اقیانوس ها و دریاها در تنظیم آب و هوای زمین، ‌تامین اكسیژن، مواد معدنی، غذا و حمل و نقل و ... برای ساكنان زمین دارای اهمیت فراوان است.

          تقریباً تمام عناصر پوسته ی زمین ، هرچند به مقدار ناچیز، در آب اقیانوس ها یافت می شوند. مثلاً در آب اقیانوس ها حتی طلا نیز وجود دارد، ولی غلظت آن در آب اقیانوس ها چنان كم است كه هزینه ی استخراج آن بیش از ارزش خود طلا خواهد بود. اما مواد دیگری مثل نمك طعام ، برم كه در عكاسی مورد استفاده قرار می گیرد و منیزیم (فلزی سبك كه در بدنه ی هواپیما كاربرد دارد) را می توان از آب دریا استخراج كرد. فلز قلع را هم از لجن های مناطق كم عمق به دست می آورند.

          در حال حاضر رودخانه و آب های زیرزمینی همه ساله مقادیر زیادی از املاح مختلف به صورت محلول وارد آب دریا می كنند و بر غلظت آن می افزایند. نمك های موجود در آب رودخانه ها و آب های زیرزمینی از انحلال مواد قابل حل سنگ های مسیر جریان حاصل می شود.

          آتشفشان های فعال خشكی ها و زیر دریاها منبع دیگری برای افزایش املاح محلول دریا هستند. انحلال مواد قابل حل موجود در بستر و ساحل دریا نیز از عوامل موثر در شوری درای محسوب می شوند.

          اگر یك كیلوگرم از آب اقیانوس ها تبخیر شود به طور متوسط حدود5/34 گرم نمك های مختلف به جای می ماند. مقدار نمك های محلول در یك كیلوگرم آب دریا را «درجه شوری» گویند. درجه شوری در مناطق مختلف تا حدودی تغییر می كند. در مناطقی كه میزان تبخیر بالاست (مانند خلیج فارس) تا 40 گرم هم می رسد. در عوض، مناطقی كه تبخیر كم است یا مقدار باران زیاد است، (مانند آب های نزدیك قطب های) درجه شوری كم است.

          فراوان ترین نمك موجود در آب دریاها كلریدسدیم (نمك خوراكی ) استو این نمك به تنهایی بیش از سه چهارم جرم نمك های آب اقیانوس ها را تشكیل می دهد.

          گازها هم مانند مواد جامد در آب دریا یافت می شوند و در این میان اكسیژن و دی اكسید كربن مهم تر از بقیه اند. وجود این گازها برای جانداران ساكن آب اهمیت بسیار دارد. تمام جانوران ساكن دریا باید تنفس كنند، بنابراین به اكسیژن نیاز دارند. گیاهان سبز و ذره بینی فراوان موجود در سطح آب دریاها برای غذاسازی به دی اكسید كربن نیازمندند. این گیاهان با جذب دی اكسید كربن، مقداری اكسیژن آزاد می كنند. بنابراین دریاها مقداری از اكسیژن مورد نیاز جانداران دریایی را فراهم می كنند.

          آب اقیانوس ها و دریاها دائماً در حال حركت است. این حركت علل مختلفی دارد كه از میان آن ها می توان اثر باد، نیروی جاذبه ی خورشید و ماه ، تفاوت چگالی آب و گردش كره ی زمین را نام برد.

          از حركات مختلف آب دریا، موج بیش از بقیه قابل مشاهده است. مهم ترین عامل ایجاد موج،‌باد است، ولی عوامل دیگری از قبیل زمین لرزه و جزر و مدّ نیز موج تولید می كنند. جاندارانی كه در عمق آب ها هستند، حركات موج را حس نمی كنند.

          امواج را باید از نیرومندترین عوامل فرسایش دانست، مخصوصاً در سواحل سنگی كه عمق آب در كناره ها زیاد است تمام نیروی موج در اولین نقطه برخورد جمع می شود. امواج دریا باعث پراكنده شدن شن، سنگریزه و گل های رسی روی ساحل می شوند و سنگ های بزرگ را به قطعات كوچك تر تقسیم می كنند. این قطعات نیز ضمن حركات متوالی، كم كم بدون زاویه و دارای سطح صاف می شوند. این مواد، به عمل تخریبی امواج كمك می كنند، زیرا آب، آن ها را به سنگ های دیگر می كوبد. با این عمل خود آن ها نیز خردتر و به ماسه تبدیل می شوند. نفوذ آب در سواحل سنگی سبب هوازدگی فیزیكی و شیمیایی سنگ ها شده و تخریب آن ها را سرعت می بخشد.

          تا چند دهه قبل اطلاعات زیادی از پستی و بلندی های اقیانوس ها در دست نبود. در گذشته ، برای اندازه گیری عمق اقیانوس ها از ریسمان و وزنه استفاده می شد كه كاری بس سخت و خسته كننده بود و به همین جهت اطلاعات كمی از این راه به دست می آمد. اما از اواسط قرن بیستم میلادی با استفاده از دستگاه هایی كه زمان رفت و برگشت امواج صوتی را از سطح تا كف دریا به آسانی تعیین می كرد، دانشمندان توانستند، عمق آب اقیانوس ها را در هر نقطه به آسانی و به سرعت اندازه گیری كنند. به این ترتیب نقشه ی پستی و بلندی های بستر اقیانوس ها تهیه شد.

          اكتشاف در بیش تر دریاها و كشف اسرار آن ابتدا به وسیله ی غواصان انجام می گرفت. لباس های سنگین و كلاه های آهنی و قطور،‌این غواصان را از فشارهای زیاد آب محافظت می كرد. امروزه با آن كه لوازم غواصی بسیار سبك و پیشرفته شده اند، باز هم نمی توان از غواصان برای رفتن به عمق زیاد (حداكثر 50 متر) و مدت زمان طولانی (بیش تر از چند دقیقه ) استفاده كرد زیرا فشار زیاد آب سبب مرگ انسان می شود.

          امروزه به كمك زیردریایی های كوچك بدون سرنشین یا سرنشین دار، مجهز به دوربین های عكسبرداری و وسایل نمونه گیری،‌ توانسته اند به عمیق ترین مناطق اقیانوس ها سفر كنند.

          حیات در اقیانوس ها بستگی به نور، غذا، فشار و غلظت نمك ها دارد. بنابراین بیش ترین جانداران در نقاطی قرار دارند كه مقدار نور و غذا زیاد و فشار كم باشد. مناطق ساحلی و نزدیك به ساحل به علت شرایط مساعد ، دارای بیش ترین و متنوع ترین جلوه های حیات است. هر چه عمق آب زیاد شود مقدار نور كاهش می یابد و فشار زیاد می شود. در این نقاط تعداد معدودی جاندار زندگی می كنند كه با این شرایط سخت خود را سازگار كرده اند.

          جایی كه آب شیرین رود و آب شور دریا با هم برخورد كنند، از سرعت حركت آب كاسته می شود و طبعاً امكان حمل بیش تر مواد فراهم نیست و دانه های درشت تر رسوبات زودتر ته نشین می شوند. اصولاً موادی كه به دریا می رسند به ترتیب وزن و درشیت ذره در مناطق كم عمق دریا و مجاور سواحل یعنی فلات قاره رسوب می كنند. البته همه ی مواد همراه آب رودخانه در فلات قاره ته نشین نمی شوند و مقداری از مواد سبك وزن،‌توسط جریان های دریایی به مناطق عمیق تر دریا هم برده می شوند.

          90 درصد فرآیند فتوسنتز در سطح زمین به وسیله ی جلبك ها انجام می گیرد. این وظیفه به ویژه به عهده ی جلبك های كوچك  تك سلولی شناور در لایه ی سطحی آب دریاها است.

          این جلبك ها را نوزادان جانوران  میگوهایی می خورند كه خود خوراك ماهی ها و جانوران بزرگ تر می شوند. در كشورهای جنوب شرقی آسیا جلبك ها مصرف غذایی دارند.

          جلبك ها مصارف صنعتی هم دارند، آن ها در تهیه ی آگار (ماده ای كه برای سفت كردن محیط كشت باكتری ها در آزمایشگاه ها مصرف می شود)، بستنی، خمیر دندان، مواد آرایشی و دارویی ، عكاسی و رنگ های محلول در آب كاربرد دارند.

          بعضی از جلبك ها حاوی پروتئین زیادی (حدود 44 درصد) هستند و می توانند منبع غذایی مناسبی برای نسل های آینده باشند. به همین مناسبت، پرورش آن در محیط های كشت مصنوعی مورد بررسی است. البته هنوز این كار هزینه ی زیادی برمی دارد و به صرفه نیست.

علوم سوم ابتدایی:دستگاه گوارش

درس یازدهم: دستگاه گوارش

درس در یك نگاه:

در این درس دانش آموزان با واژه ی گوارش و مفهوم آن آشنا می شوند و می آموزند كه عمل گوارش به كمك دستگاهی در بدن به همین نام صورت می گیرد. آن ها هم چنین به طور مختصر با قسمت های مختلف دستگاه گوارش آشنا می شوند.

آن چه دانش آموزان در مورد «دستگاه گوارش» می دانند:

سال اول و دوم و سوم: ـ

هدف ها: انتظار می رود در فرآیند آموزش این درس هر دانش آموز به هدف های زیر برسد:

مهارت ها ، دانستنی ها

1- قسمت های مختلف دستگاه گوارش را روی شكل یا مدل نشان دهد و كار هر كدام را به طور مختصر توضیح دهد.

2- عمل گوارش را شرح دهد.

3- محل كار و اندام های مهم دستگاه گوارش را بیان كند.

نگرش ها

1- به مطالعه ی كار دستگاه های بدن خود علاقه مند شود.

2- به حفظ سلامت دستگاه گوارش خود اهمیت دهد.

دانستنی های برای معلم   

      دستگاه گوارش: هر جانداری برای آن كه زنده بماند، باید تغذیه كند. بسیاری از غذاها به همان صورت كه مصرف شده اند، برای سلول های بدن قابل استفاده نیستند. به تغییراتی كه در بدن بر روی غذا صورت می گیرد و آن ها را قابل مصرف برای سلول ها می سازد، گوارش می گویند. دستگاه گوارش از لوله ی گوارشی و چند غده ی ضمیمه ی آن تشكیل شده است.

        لوله ی گوارش درانسان در اصل لوله ی طویلی است كه از یك سو به دهان و از سوی دیگر به مخرج ارتباط دارد. این لوله در بخش های مختلف ، بنابه نوع كاری كه انجام می دهد متمایز شده و دارای ساختمان ویژه ای است. مواد غذایی در حین عبور از لوله ی گوارش از اندام های دهان، حلق ، مری، معده، روده ی كوچك و روده ی بزرگ می گذرند. هم چنین در دستگاه گوارش، غده های متعددی یافت می شوند كه در عمل گوارش نقش حیاتی را ایفا می كنند. مهم ترین این غده ها عبارتند از غده های بزاقی ، لوزالمعده (پانكراس) و كبد.

          اعمال عمومی دستگاه گوارش: به طور كلی گوارش دو عمل اساسی و مختلف انجام می دهد كه یكی گوارش غذا و دیگری جذب آن است. گوارش دردهان، معده و روده ی كوچك و جذب اصلی فقط در روده ی كوچك انجام می گیرد. در بخش های مختلف دستگاه گوارش به خصوص دهان و معده ، ابتدا در اثر اعمال مكانیكی تكه های درشت غذا به قطعات ریزی تبدیل می شوند. سپس آنزیم های گوارشی خاصی در معده و روده روی این قطعات ریز اثر می كنند و آن ها را به مولكول های ریز و ساده ای كه قابل جذب در سلول های بدن هستند، تجزیه می كنند. نتیجه ی عمل جذب، انتقال مواد گوارش شده از دیواره ی روده ی كوچك و ورود آن ها به جریان خون است تا از طریق خون به تمام سلول های بدن برسند.

        دهان: نقش دهان در گوارش از یك سو تشخیص كیفیت غذا و از سوی دیگر گوارش آن است. گوارش دهان بیش تر از نوع مكانیكی است. اگر لقمه ی غذایی كه در دهان می گذاریم بدمزه، بدبو یا محتوی مواد ناخواسته و ناگوار باشد، آن را از دهان خارج می كنیم. گرفتن طعم غذا به وسیله ی پرزهای چشایی صورت می گیرد كه در روی زبان به تعداد زیاد و در برخی نواحی دیگر دهان و حلق به تعداد كم تر یافت می شوند.

        دندان ها: هر دندان دارای دو قسمت تاج و ریشه است. سطح تاج دندان را ماده ای به نام مینا می پوشاند كه سخت ترین ماده بدن است. در زیر مینا عاج دندان قرار دارد كه سختی آن كم تر از سختی میناست. در درون عاج مغز قرار دارد كه رگ های خونی و اعصای در آن جا وجود دارند. دندان های انسان به نوع رژیم غذایی او كه مخلوط از گوشت خواری و گیاه خواری است متناسب شده اند. دندان های پیش و نیش برای بریدن و تكه تكه كردن غذا به كار می روند. كار دندان های آسیا خرد كردن و له كردن است.

        غده های بزاقی: بزاق (آب دهان) ماده ی چسبنده و لزجی است كه به وسیله ی سه جفت غده ی بزاقی به نام های زیرزبانی، بناگوشی و تحت فكی ترشح می شود. این غده ها ، بزاق یك نوع آنزیم است كه موجب تجزیه نشاسته به قندهای ساده تر می شود.

        مری و معده: غذای جویده شده وارد مری می شود و با حركات دودی آن به سوی معده حركت می كند.این حركات در اثر انقباضات منظم و پشت سر هم ماهیچه های حلقوی و طولی دیواره ی مری ایجاد می شود كه به صورت موجی از ناحیه ی حلق به طرف معده پیش می رود. وظیفه ی معده به طور كلی ذخیره غذای بلع شده و ادامه ی هضم بعضی از انواع غذاهاست. عوامل مهم گوارش دهنده ی غذا در معده یكی حركات معده و دیگری شیره ی معده است كه به ترتیب در گوارش مكانیكی و شیمیایی دخالت دارند. معده به غذا اسید اضافه می كند و اسید به كشته شدن باكتری های درون معده كمك می كند و شرایط اسیدی مناسبی برای فعالتی آنزیم گوارشی موجود در معده كه پپسین نامیده می شود، ایجاد می كند. پپسین از دیواره ی معده ترشح می شود و هضم پروتئین ها نظیر گوشت و تخم مرغ را آغاز می كند. ماهیچه های موجود در دیواره ی معده موجب منقبض شدن و بالا و پایین رفتن معده می شوند. در نتیجه ی این عمل غذا با اسید و پپسین كاملاً آمیخته می شود و مخلوط غلیظ و روانی به وجود می آید.

        این مایع برای هضم بیش تر وارد روده ی كوچك می شود. معده ی یك فرد بزرگسال در حدود یك لیتر غذا در خود نگه می دارد.مایعات ظرف ده دقیقه از آن تخلیه می شوند و گوشت و سبزی ها حدوداً یك ساعت ، اما تخلیه ی چربی ها ممكن است تا 30 ساعت هم طول بكشد. معمولاً معده بعد از 6 ساعت خالی می شود. سپس دیواره هایش منقبض می شوند و انسان دوباره احساس گرسنگی می كند.

        روده ها: كار اصلی گوارش و جذب، در روده ها به ویژه روده ی باریك صورت می گیرد. دو اندام مهم یعنی كبد و لورالمعده نیز ترشحات خود را به روده می ریزند. این ترشحات در مجموع ، گوارش مواد غذایی را به پایان می رسانند و آن را آماده ی جذب می كنند.

        روده ی باریك: بیش ترین مقدار گوارش در ابتدای روده ی باریك (اثنی عشر= دوازدهه) صورت می گیرد كه بلافاصله بعد از معده قرار دارد و مجاری كبد و لوزالمعده به آن راه دارد. در كبد ماده ای به نام «صفرا» ساخته می شود،‌صفرای ساخته شده به كیسه ی صفرا می رود و در آن جا ذخیره می شود. همراه با ورود غذا به روده ی باریك، كیسه ی صفرا منقبض می شود و مقداری صفرا از مجرایی كه در انتها با مجرای لوزالمعده مشترك است وارد دوازدهه می شود. مهم ترین عمل صفرا كمك به هضم چربی هاست. شیره ی لوزالمعده، آنزیم های لازم برای انواع غذاها را داراست. غذا به مدت نسبتاً طولانی در روده متوقف می ماند و در نتیجه فرصت عمل برای شیره های گوارشی آن وجود دارد

        سطح روده ی باریك را برآمدگی های انگشت مانند ریز به نام «پرز» پوشانده است. پرزها سطح روده را بسیار وسیع می كنند كه نتیجه ی آن افزایش سطح جذب است. كلیه ی مواد غذایی كه در اثر هضم شیمیایی به مواد ساده و قابل جذب تبدیل شده اند از دیواره ی روده ی باریك جذب می شوند و توسط رگ ها به تمام بدن انتقال می یابند.

        روده ی بزرگ: آخرین قسمت لوله ی گوارشی، روده ی بزرگ است. هنگامی كه غذا به انتهای روده ی باریك می رسد، تقریباً تمام مواد غذایی قابل استفاده ی آن از طریق دیواره ی روده ی باریك به خون جذب شده است.مواد باقیمانده غیر قابل جذب وارد روده ی بزرگ می شود ، چون تحرك روده ی بزرگ بسیار كم است، مواد به مدت زیادی در آن باقی می ماند و در آن جا آب و املاح موجود در آن جذب می شوند. باقیمانده ی مواد غذایی تولید مدفوع می كنند. مدفوع با حركات كند روده به انتهای آن می رسد و موجب تحریك آن منطقه و احساس دفع می شود.

علوم سوم ابتدایی:گوارش سالم

درس دوازدهم: گوارش سالم

درس در یك نگاه:

در این درس دانش آموزان ضمن انجام فعالیت های گروهی به طبقه بندی مواد غذایی مورد نیاز بدن می پردازند. نام چهار نوع ماده ی لازم در یك غذای مناسب را می شناسند و با نقش هر كدام در رشد و سلامتی بدن آشنا می شوند. آن ها هم چنین به اهمیت رعایت بهداشت دندان و نیز به نكات مهم در حفظ و سلامتی دستگاه گوارش پی می برند.

آن چه دانش آموزان در مورد «اندام های حركتی» می دانند:

سال اول : برای این كه بدن سالم و قوی شود به غذاهای گوناگون، ورزش ، استراحت و رعایت نظافت نیازمند است.

سال دوم: بدن انسان رشد می كند. یكی از نیازهای رشد بدن ، خوردن غذاهای گوناگون و كافی در طول روز یا هفته است . توجه به استراحت و ورزش و رعایت نظافت برای حفظ سلامتی اساسی است. 

هدف ها: انتظار می رود در فرآیند آموزش این درس هر دانش آموز به هدف های زیر برسد:

مهارت ها ، دانستنی ها

1- هر ماده ی غذایی را در یكی از گروه های مهم مواد غذایی قرار دهد.

2- نقش هر كدام از مواد غذایی را در بدن شرح دهد.

3- از طریق برقراری ارتباط با نمودارهای ساده، آن ها را تفسیر كند.

4- در باره ی راه های مراقبت از دندان ها اطلاعات جمع آوری كند.

5- با انجام آزمایش تاثیر مواد قندی را در پوسیده شدن دندان ها مشاهده و نتیجه گیری كند.

6- به جمع آوری اطلاعات در باره ی غذاهایی كه در طول هفته می خورد و تعیین مواد غذایی مناسب آن ها بپردازد.

7- متن درس را بخواند .مفاهیم را درك كند و بیان كند.

8- نكات لازم برای حفظ سلامتی بدن را توضیح دهد.

نگرش ها

1- به رعایت بهداشت دهان و دندان اهمیت دهد.

2- به رعایت نكات بهداشتی در حفظ سلامت دستگاه گوارش، علاقه مند شود.

3- در فعالیت های گروهی احساس مسئولیت كند.

دانستنی های برای معلم   

      گوارش سالم:

غذا: تغذیه علم بررسی تاثیر غذا در سلامت انسان است. غذا انرژی بدن ما را تامین می كند و موادی را كه بدن برای رشد كردن ، ترمیم زخم ها، مقابله با بیماری ها و تندرست ماندن نیاز دارد به آن می رساند.

        بدن انسان همیشه به انرژی نیاز دارد . وقتی حركتی انجام می دهیم یا وقتی فكر می كنیم مغز ما انرژی مصرف می كند . هزاران تغییر شیمیایی كه در هر ثانیه در تمام اندام های بدن روی می دهند به انرژی نیاز دارند. حتی وقتی كه كاملاً استراحت می كنیم یا به خواب فرو می رویم، انرژی مصرف می كنیم. این انرژی بدن را گرم نگاه می دارد. قلب ما را به تپش وا می دارد و باعث می شود ریه های ما به تنفس ادامه دهند.

        مواد غذایی انرژی زا: غذاها آمیزه ای هستند از مواد غذایی مفید و مواد دیگری كه بدن از آن ها استفاده نمی كند. پنج نوع ماده ی غذایی وجود دارد: هیدور كربورها، چربی ها، پروتئین ها، ویتامین ها و مواد معدنی. هیدركربورها در مواد غذایی شیرین مثل شیرینی ها، عسل مربا و ملاس (شیره ی خام چغندر قند) و غذاهای نشاسته ای مثل نان و سیب زمینی و برنج وجود دارد. هیدروكربورها منبع اصلی انرژی بدن انسان است.

        مواد غذایی پرچربی شامل موادی مثل كره و خامه كه از شیر جانوران اهلی گرفته می شود و همچنین روغن های گیاهی مثل روغن زیتون، روغن آفتابگردان و روغن ذرت است. چربی دو برابر هیدروكربورها انرژی دارد. بدن ما ، به جای مصرف مستقیم چربی، قسمتی از آن را به عنوان ذخیره ی انرژی نگهداری می كند. چربی بیش تر در زیر پوست بدن ذخیره می شود.

مواد غذایی برای حفظ تندرستی بدن

          پروتئین: تقریباً در تمام مواد غذایی وجود دارد، ولی مقدار آن در همه ی مواد غذایی به یك اندازه نیست. سبزی هایی مثل كاهو و كلم خیلی كم پروتئین دارند. موادی مانند گوشت مخصوصاً جگر و قلوه ، پنیر ، تخم مرغ، ماهی ، شیر ،‌ لوبیا و نخود سرشار از پروتئین اند.

        در مواد غذایی حیوانی و گیاهی انواع بسیار گوناگون پروتئین وجود دارد. انسان بیش تر پروتیئن مورد نیاز خود را هم از غذاهای حیوانی و هم از غذاهای گیاهی تامین می كند. بدن ما بیش تر از پروتیئن تشكیل شده است و ما برای ترمیم اندام آسیب دیده یا فرسوده ی بدنمان به پروتئین احتیاج داریم. كودكان در حال رشد و بیماران و زخمی ها برای بهبود یافتن به مقدار زیادی پروتئین احتیاج دارند، ولی بزرگسالان تندرست هم به پروتیئن نیازمندند؛ زیرا بدن ما همیشه در حال بازسازی اندام های مختلف خودش است.

        ویتامین ها و مواد معدنی: از موادی هستند كه به مقدار كم به آن ها نیاز داریم ولی برای تندرستی ما ضروری اند. ویتامین ها بیش تر از مواد غذایی به دست می آیند ولی اگر آفتاب به قدر كافی بر پوست بدن بتابد،‌بدن می تواند خودش ویتامینD بسازد. علاوه بر آن بدن ما به مواد معدنی مثل آهن، برای سالم ماندن گلبول های قرمز خون، به كلسیم و فسفر برای سلامت استخوان ها و دندان ها نیاز دارد. كلسیم و فسفر برای سلامت استخوان ها و دندان ها نیاز دارد. كلسیم و فسفر همچنین باعث می شود عضلات و عصب های بدن ما درست كار كنند.

        الیاف: ما به آن دسته از مواد غذایی كه نمی توانیم آن ها را هضم كنیم هم نیاز داریم زیرا باعث می شود تا مواد زاید را دفع كنیم. الیاف به همین دلیل اهمیت دارند. الیاف بخشی از مواد غذایی گیاهی است كه انسان نمی تواند آن ها را هضم كند.میوه ها و سبزی ها ، نان سبوس دار و ماكارونی،‌نخود و لوبیا همه سرشار از الیاف اند.

        الیاف این مواد ضمن عبور از دستگاه گوارش ، آب بدن را به خود جذب میكند و به این ترتیب مواد زیاد و جامد داخل روده ها را پرحجم و نرم می كند. سپس بدن مواد زاید را به راحتی به شكل مدفوع دفع می كند.

        رژیم غذایی: نوع غذایی است كه بیش تر اوقات مصرف می شود. رژیم غذایی باید همه ی چیزهایی را كه برای رشد ، ترمیم و سلامتی لازم دارد در خود داشته باشد.

        رژیم سالم رژیمی است كه مواد غذایی مناسب را به مقدار مناسب داشته باشد. رژیمی كه غلات، میوه و سبزی به مقدار كافی در آن باشد، رژیم خوبی است. اما رژیمی كه عمدتاً از سیب زمینی سرخ كرده، شیرینی و تنقلات شور تشكیل شده باشد به هیچ وجه بهداشتی نیست این رژیم مقدار زیادی چربی ، قند و نمك دارد اما پروتئین و ویتامین كافی در آن نیست. اگر رژیم غذایی كسی نامناسب باشد و شخص دچار كم غذایی یا پرخوری شود، سوء تغذیه پیش می آید.

        پوسیدگی دندان: اگر مواد قندی زیادی بخوریم و دندان ها را مرتب تمیز نكنیم، دچار پوسیدگی دندان می شویم. پوسیدگی دندان موقعی اتفاق می افتد كه تكه های كوچك غذا لای دندان ها بماند و باكتری هایی كه در دهان زندگی می كنند آن را تجزیه كنند. تجزیه ی غذا باعث تولید اسیدی می شود كه به تدریج پوشش سخت مینای دندان را از بین می برد. سپس عاج دندان را كه نرم تر است خراب می كند و باعث ایجاد سوراخ یا حفره ای در دندان می شود. همین مساله ایجاد دندان درد می كند.

        بهترین راه پیشگیری از پوسیدگی دندان، گذشته از پرهیز از خوردن مواد قندی زیاد ، مسواك زدن دندان ها بعد از هر وعده غذا و قبل از خواب است.

علوم سوم ابتدایی :اندام های حرکتی

درس دهم: اندام های حركتی

درس در یك نگاه:

در این درس دانش آموزان ، ماهیچه ها را به عنوان عامل اصلی حركت در بدن، می شناسند و می آموزند كه ماهیچه ها برای حركت آسان تر و تندتر باید به استخوان متصل باشند، آنان با انواع ماهیچه ها و مفصل ها، نقش آن ها در حركت و نیز آسیب های مهم استخوان و ماهیچه آشنا می شوند و به اهمیت صحیح نشستن و راه رفتن در حفظ سلامت اندام های حركتی پی می برند.

آن چه دانش آموزان در مورد «اندام های حركتی» می دانند:

سال اول و دوم: ـ

سال سوم: مهره داران در بدن خود اسكلتی از جنس استخوان دارند؛ قسمت اصلی اسكلت، ستون مهره است و انسان نیز در گروه مهره داران است.

هدف ها: انتظار می رود در فرآیند آموزش این درس هر دانش آموز به هدف های زیر برسد:

مهارت ها ، دانستنی ها

1- از طریق مشاهده و گفت وگو با اندام های حركتی و نقش ماهیچه ها و استخوان ها آشنا شود.

2- با ساخت مدل به اهمیت وجود اسكلت در بدن انسان پی ببرند.

3- با ابزار ساده مدلی از ستون مهره های انسان را بسازد و طرز كار آن راتوضیح دهد.

4- با انجام آزمایشی با نقش مفصل در حركت استخوان ها آشنا شود.

5- از طریق گفت و گو و مطالعه در باره ی آسیب های استخوان و علل به وجود آمدن آن ها ، اطلاعات جمع آوری كند.

نگرش ها

1- به مطالعه و گفت و گو در باره ی نقش اندام های حركتی خود علاقه مند شود.

2- در هنگام نشستن به وضعیت ستون مهره های خود توجه كند.

3- در مراقبت از اندام های حركتی خود كوشا شود.

دانستنی های برای معلم   

      ماهیچه: تقریباً تمام جانوران ماهیچه دارند. آنچه به عنوان گوشت در بدن یك جانور وجود دارد، ماهیچه است. البته در قصابی ها، ماهیچه را فقط قسمت معینی از گوشت گوسفند یا گاو به شمار می آورند. اما در اصطلاح علمی چنین نیست و همه ی قسمت های قرمز رنگ و گوشتی بدن ، ماهیچه است. رنگ ماهیچه ها در جانوران مختلف كمی فرق می كند. مثلاً در گاور و گوسفند قرمز، اما در مرغ و ماهی سفید است. علت این وضع وجود تركیبی خاص به نام میوگلوبین در ماهیچه های قرمز است.

        شكل ماهیچه ها، بسته به این كه چه كاری در بدن برعهده ی آن ها باشد و در كجای بدن قرار گرفته باشند، فرق می كند. مثلاً در بازو و ساق پا، ماهیچه ها دوكی شكل است. ماهیچه های شانه و پشت پهن اند و ماهیچه های واقع در اطراف چشم ها و لب ها حلقوی است.

        ماهیچه ها فقط می توانند در یك جهت حركت كنند و به اصطلاح منقبض شوند. برای برگشتن آن ها به حالت اولیه، باید ماهیچه مخالفی وجود داشته باشد. مثلاً ماهیچه جلوی بازو، فقط ساعد را بالا می برد. برگردان آن به جای اول بر عهده ی ماهیچه دیگری است كه در پشت بازو قرار دارد.

     ماهیچه ها از طریق انقباض (كوتاه تر شدن) عمل می كنند. ماهیچه ، نمی تواند خود را بكشد اما ممكن است بر اثر عمل ماهیچه های دیگر كشیده شود هنگامی كه ماهیچه ها از دستگاه عصبی پیام های عصبی دریافت كنند، منقبض می شوند. آن ها مقدار زیادی انرژی دارند كه از غذا تامین می شود.

          انسان ها سه نوع ماهیچه دارند:

- نوع اول به استخوان ها چسبیده است و برای حركت دادن به كار می رود. این نوع ماهیچه تنها هنگامی كه اراده كنید عمل می كند، به همین دلیل آن را ماهیچه های ارادی نامیده اند. هنگامی كه بخواهید حركت كنید این نوع ماهیچه اسكلت را می كشد و آن را از محل مفصل ها خم می كند.

- نوع دوم ماهیچه ممكن است بدون آن كه متوجه باشید منقبض شود و به همین دلیل آن را ماهیچه ی غیرارادی نامیده اند. یك نمونه ی آن ماهیچه ی دور مری است كه غذا را در طول مری پیش می برد.

- نوع سوم ماهیچه، كه در قلب وجود دارد، ماهیچه ی قلبی نامیده می شود و می تواند سال ها، بدون خستگی یكسره كار كند.

        استخوان: استخوان ها بافت زنده اند، به همین دلیل بعد از شكسته شدن ترمیم می شوند و دوباره رشد می كنند. استخوان به سختی برخی از انواع فوالد است اما وزنش فقط یك پنجم آن است. استخوان اسكلت محكم و سبكی می سازند كه قسمت های نرم بدن به آن متصل است. استخوان از پروتئین محكمی به نام كلاژن و بلورهای معدنی سفت و بسیار ریزی كه حاوی كلسیم و فسفرند، ساخته شده اند. چنین تركیبی باعث استحكام استخوان می شود.

         در وسط بسیاری از استخوان ها بافت نرمی به نام مغز استخوان وجود دارد. این بافت حاوی رگ هایی است كه غذا و اكسیژن لازم برای استخوان را تامین می كند. هم چنین مغزمغز استخوان محلی است كه دائماً گلبول های سفید و قرمز جدید در آن ساخته می شود. در قسمت سخت استخوان، سلول هایی قرار گرفته اند كه ماده ی اصلی استخوان را می سازند.

          اسكلت: اسكلت داربست سختی است كه بخش های نرم بدن جانور را نگه می دارد. بدون اسكلت، بیش تر جانوران به اشیای سست و شلی تبدیل می شدند كه هیچ شكل معنی نداشتند. اسكلت به جانوران امكان می دهد كه بدنی با شكل های بسیار متنوع و بخش های متمایز برای حركت و انجام دادن وظایف جداگانه داشته باشند. بدون اسكلت ، شنار كردن، دویدن، برداشتن چیزها و جویدن تقریباً ناممكن بود.

      مفصل ها: ماهیچه ها و مفصل ها به اسكلت امكان می دهند كه حركت های پیچیده ای انجام دهند. مفصل ها نقاطی برای خم شدن و لغزیدن هستند ، كه در آن ها ، استخوان چسبیده اند هر جا ماهیچه ای منقبض می شود، استخوان ها را نسبت به هم حركت می دهد. انواع مختلف مفصل انواع متفاوت حركت را امكان پذیر می سازد. انتهای استخوان هایی كه در محل مفصل با هم تماس دارند، معمولاً از غضروف صیقلی و لغزانی پوشیده شده است. طوری كه استخوان ها به آسانی روی هم حركت می كنند.

        شكستگی استخوان: منظور از شكستگی ، شكستن استخوان است، استخوان ها بسیار محكم اند، اما اگر ضربه  ای بخورید یا به طرز غیر طبیعی زمین بخورید، ممكن است یكی از استخوان ها بشكند. چند نوع شكستگی وجود دارد. در برخی، سطح پوست ، پاره نمی شود. در برخی دیگر ممكن است استخوان شكسته پوسته را پاره كند و از زیر پوست نمایان شود. به این گونه شكستگی ها، شكستگی مركّب می گویند.

       قسمتی از بدن كه به شكستگی مبتلا شده بسیار دردناك است و حركت دادن آن مشكل است، ممكن است پوست دچار تغییر رنگ شود و باد كند. در صورتی كه مشكوك به وجود شكستگی هستید، باید به بیمارستان مراجعه كنید. عكسی كه با پرتو ایكس گرفته می شود، میزان شكستگی را نشان می دهد. اگر شكستگی ساده باشد ممكن است نیازی به درمان نداشته باشد. اما اگر سخت باشد، پزشك لبه های دو استخوان شكسته را به هم جفت می كند و اندام را گچ می گیرد تا استخوان شكسته را به هم جفت می كند و اندام را گچ می گیرد تا استخوان را  تا زمانی كه ترمیم پیدا كند، در جای خود ثابت نگه دارد. در رفتگی هنگامی پیش می آید كه استخوان های یك مفصل از جای طبیعی خود حركت كنند. مفصل در رفته بسیار دردناك است و نمی توان آن را به اندازه ی طبیعی حركت داد.

علوم سوم ابتدایی:انرژی چیست؟

درس ششم: انرژی چیست؟

درس در یك نگاه:

در فرآیند آموزش این درس، دانش آموزان با انجام فعالیت های مختلف پی می برند كه برای انجام دادن كارها یا به حركت درآوردن چیزها انرژی لازم است. آن ها هم چنین با شكل های مختلفی از انرژی مثل انرژی حركتی، صوتی، نوری و الكتریكی آشنا می شوند و از طریق انجام فعالیت هایی ، مفهوم تبدیل انرژی را درك می كنند و آن را تعمیم می دهند.

آن چه دانش آموزان در مورد «انرژی» می دانند:

سال اول: از گرما و نور استفاده های زیادی می شود.

 سال دوم: برای دیدن اجسام نور لازم است،‌هر چیزی كه از خودش نور بدهد چشمه ی نور است.

سال سوم: گرما سبب افزایش حجم مواد می شود. اگر گرما به اندازه ی كافی زیاد باشد، باعث تغییر حالت مواد می شود.

هدف ها: انتظار می رود در فرآیند آموزش این درس هر دانش آموز به هدف های زیر برسد:

مهارت ها ، دانستنی ها

1- با ذكر چند مثال به ضرورت انرژی در انجام كارهای روزانه پی ببرند.

2- انرژی موردنیاز در انجام دادن كارها و ورزش های مختلف را با هم مقایسه كند.

3- از طریق مشاهده و جمع آوری اطلاعات با شكل های مختلف انرژی (انرژی گرمایی، انرژی نورانی، انرژی صوتی و انرژی الكتریكی) آشنا شده و برای هر كدام مثال بزند.

4- از طریق گفت و گو با اعضای گروه خود اجسامی را كه انرژی نورانی ،‌ گرمایی و یا هر دو را دارا هستند در جدولی طبقه بندی می كند.

5- از طریق ساختن یك مدل ساده (مارپیچ مقوایی) و آزمایش با آن، تبدیل انرژی ها به یك دیگر را مشاهده كند.

6- مثال هایی را از تبدیل انرژی ها به یك دیگر بیان كند.

نگرش ها

1- نسبت به صرفه جویی در مصرف انرژی احساس مسئولیت كند.

2- ضوابط كار گروهی را رعایت كند.

3- در استفاده از انرژی به مسایل زیست محیطی توجه كند.

دانستنی های برای معلم

انرژی

       كلمه ی انرژی را برای را برای اولین بار در سال 1807توماس یانگ دانشمند انگلیسی به كار برد در واقع او او كلمه انرژی را از عبارتی یونانی به مفهوم چیزی كه در آن توانایی انجام كار وجود دارد گرفت یعنی انرژی چیزی است كه موجب انجام كار می شود انرژی با كار و حركت همراه است هر قدر ما كار بیش تری انجام دهیم برای انجام آن به انرژی بیش تری نیاز است ما انرژی را به مصرف می رسانیم و با آن كارهایمان را انجام می دهیم هم چنین برای تغییر مواد مانند سوختن چوب ،شكستن چوب، ذوب فلزات و انجام هر نوع كاری به انرژی نیاز است منبع همه ی انرژی ها خورشید است

انرژی به دو نوع و به چندین شكل وجود دارد .دو نوع انرژی پتانسیل ، از شكل های مختلف انرژی می توان انرژی گرمایی،انرژی نورانی ، انرژی الكتریكی ، انرژی صوتی ،انرژی شیمیایی و انرژی اتمی (هسته ای) را نام برد .

گرما و نور انرژی تابشی اند ،میكرویو ،پرتو ایكس ، امواج رادیویی ،از انواع دیگر انرژی تابشی هستند انرژی شیمیایی در خوردنی ها و سوخت ها ذخیره شده است .

انرژی جنبشی نوعی از انرژی است كه وابسته به حركت اجسام است و بستگی به جرم جسم و سرعت آن دارد . انرژی پتانسیل انرژی ذخیره شده در یك جسم است مثلا وقتی یك فنر را تحت كشش یا فشار قرار می دهید در هر دو حالت در آن انرژی ذخیره می شود كه با رها شدن فنر این انرژی آزاد می شود وقتی سنگی را در یك ارتفاع قرار می دهید در آن انرژی ذخیره می شود به طوری كه وقتی آن را رها می كنید این انرژی آزاد می شود انرژی ذخیره شده در فنر را انرژی تانسیل كشسانی فنر می گویند كه بستگی به تغییر طول فنر دارد انرژی ذخیره شده در سنگ را انرژی پتانسیل گرانشی می گویند كه بستگی به وزن جسم و ارتفاع آن نسبت به سطح زمین دارد هنگامی كه توپی را رو به بالا پرتاب می كنید به ان انرژی جنبشی می دهید هر چه بالا تر رود حركت آن كندتر و انرژی جنبشی آن كم تر می شود اما انرژی پتانسیل گرانشی آن زیاد می شود وقتی توپ به بالا ترین نقطه ی ممكن می رسد تماما  دارای انرژی پتانسیل است و انرژی جنبشی ندارد .

انرژی گرمایی :گرما یك شكل انرژی است می دانیم هر ماده از ذره های بسیار ریز (مولكول ،اتم ،یون ...) ساخته شده است كه دائماً در حال حركت و در نتیجه دارای انرژی جنبشی هستند با بالا رفتن دمای یك جسم ذره ها سریع تر حركت كرده و انرژی جنبشی آن ها زیاد می شود هنگامی كه دو جسم گرم و سرد را در كنار یك دیگر  قرار دهیم مقداری انرژی گرمایی از جسمی كه گرم تر است به جسم سرد منتقل می شود این انرژی انتقال یافته را گرما می نامند از انرژی گرمایی استفاده های مختلف می شود از جمله برای به حركت در آوردن توربین ها در نیروگاه های برق و تولید برق استفاده می شود.

انرژی الكتریكی : انرژی الكتریكی مربوط به بارهای الكتریكی است برقی كه در سیم ها جاری است الكترون های متحرك است این الكترون های متحرك دارای انرژی الكتریكی هستند كه در وسایل مختلف الكتریكی به انرژی های دیگر دیگر تبدیل می شوند مثلا هنگام عبور از رشته های نازك درون لامپ گرما و نور تولید می كند و هنگام عبور از موتورهای الكتریكی انرژی حركتی تولید می كند این شكل از انرژی محیط را آلوده نمی كند و انتقال آن نسبت به سایر انرژی ها آسان تر و سریع تر است.

انرژی نورانی :نور شكلی از انرژی است در باره ی ماهیت نور دو نظریه ی موجی و ذره ای وجود دارد در نظریه ی ذره ای گفته می شود كه نور از ذره هایی به نام فوتون ساخته شده كه هر ذره دارای انرژی است در نظریه ی موجی گفته می شود نور هم مانند صورت به صورت موج منتشر می شود نور می تواند از فضاهای خالی (خلا) و از محیط های شفاف عبور كند

انرژی شیمیایی:به انرژی موجود در مواد غذایی كه در اثر سوخت و ساز و تغییر شیمیایی در بدن آزاد می شود و انرژی موجود در مواد سوختی (چوب،نفت، گازوییل و...) كه در اثر سوختن و تغییر شیمیایی آزاد می شود انرژی شیمیایی می گویند .

دانستنی های علوم بخش آب در روی زمین

-    در کجاها آب پیدا می شود؟ دریا- دریاچه رودخانه – اقیانوس- چشمه- قنات- چاه

2-    چرخه ی آب را توضیح دهید.

آب دریاها،رودخانه ها وآب های روی زمین بخار شده وتبدیل به ابر می شود.

وقتی ابرها به جاهای بلند وسر د برسند قطره های کوچک به باران یا برف تبدیل شده وبه زمین برمی گردند. مقداری از آب باران روی زمین جاری، مقداری داخل زمین شده ومقداری نیز دوباره به هوا برمی گردد.

3-    با توجه به چرخه آب،آیا کره زمین مرتب کمترمی شود یا فقط تغییر حالت می دهد؟

فقط تغییر حالت می دهد.حتی آبهایی هم که براثر مصرف انسان کمترمی شود ،دوباره به آبهای زیرزمینی اضافه می شود.

4-    ابرچگونه به وجود می آید؟

درهوا همیشه مقداری بخار آب وجود دارد اگرمقدار این بخار آب زیاد شود ابربه وجود می آید.

5-    چند نوع ابروجود دارد ؟ نام ببرید؟ سه نوع ابر وجود دارد:

1-رشته ای یا پرمانند   2- پنبه ای یا پشته ای   3- لایه ای

6-    ابرهای پرمانند چه خصوصیاتی دارند؟

بسیار بالا هستند ومانند پربه نظر می آیند. بارندگی هم ندارند.

7-    ابرهای پشته ای چه خصوصیاتی دارند؟

مانند تکه های پنبه اند ودرهوای نسبتا خوب درآسمان پیدا می شوند رگبار سبک دارد.

8-    ابرهای لایه ای چه خصوصیاتی دارند؟

لایه لایه اند وهمه ی آسمان را می پوشانند. بیشتر بارندگی ها از این ابرهاست.

9-    آبی که از بارندگی به روی زمین می رسد، به چه شکلی درمی اید؟

مقداری روی زمین جاری می شود مقداری بخار می شود وبه هوا می رود ومقدار نیز درزمین فرو می رود

10-طرز تشکیل رود درکوه را شرح بده.

آبهایی که از ذوب شدن برف کوه ها جار می شود،به هم وصل می شوند ورود به وجود می آید.

11-درجاهایی که رودخانه ودریاچه وجودندارد، مردم آب لازم برای مصرف خانگی و... را از کجا به دست می آورند؟از چاه وچشمه

12-چرا اب بعضی از چاه ها آلوده است؟

مقداری آب داخل زمین می رود وقسمت آبدار زمین را تشکیل می دهد وقتی چاه فاضلاب نزدیک به چاه آب باشد؛ فاضلاب داخل آب خوردن می شود وآن را آلوده می کند.

13-طرز ساختن چاه مصنوعی را توضیح بده.

سروته یک قوطی حلبی را بریده و چند جا دراطراف آن با میخ سوراخ می کنیم

ماسه را درظرف شیشه ای ریخته وقوطی راطوری میان ماسه ها می گذاریم که خالی بماند.

این قوطی به جای چاه است، مقداری آب درماسه ها می ریزیم. مشاهده می کنیم که آب از بین ماسه های اطراف قوطی واز راه سوراخ ها قوطی داخل قوطی شده وبالا می آید.

14-آیا عمق همه چاه های آب به یک اندازه است؟نخیر

آب درهمه ی زمین ها به یک اندازه فرو نمی رود.آب تاجایی درزمین فرو می رود که به زمین سفت برسد و آن جا جمع شود.بنابراین برخی چاه های آب کم عمق وبرخی عمیق هستند.

15-آبی که درخانه مصرف می کنید از کجا می آید؟

دربیشتر شهرها، آب آشامیدنی از رودخانه ها یا چاه تامین می شود.این آب قبل از این که به خانه ها برسد، درپشت سدها یا استخرهای بزرگ جمع می شود. بعد آن رابه تصفیه خانه می برند.

16-درتصفیه خانه ها چه کارمی کنند؟ آب را پاکیزه وبرای مصرف آماده می کنند.

یعنی گل آن هابا استفاده از صافی گرفته می شود وپس ازآن که میکر وب آن ها را با مواد – میکرب کش از بین بردند آب پاکیزه وسالم از راه لوله به شهر هاوروستاها می فرستند.

17-چرا باید مردم ایران درمصرف آب صرفه جویی کنند؟

زیرا دربیشتر قسمت های کشور ما، باران کم می بارد وآب کم است.

18-چگونه می توانیم آبی را که یک بار ازآن استفاده شده ،دوباره استفاده کنیم؟

با تصفیه ی دقیق ود وباره ی آب ویا این که ازاین آب برای آبیاری گل ها و...استفاده کنیم.

دانستنی های علوم بخش دریاها

1-    اقیانوس چیست؟ دریاهای بسیار بزرگ رااقیانوس می نامند

2-    تفاوت آب دریا باآب چشمه و چاه در چیست؟

مزه آب دریا شور است وهمچنین درآب دریاها واقیانوس ها وجانوران زیادی زندگی می کنند ودرصورتی که آب چشمه وچا ه چنین نیست.

3-    درروی زمین مقدار آب زیادتراست یا خشکی؟ مقدار آب زیاد تر است.

4-    اگرمقداری آب شور را حرارت دهیم چه اتفاقی می افتد؟

آب آن بخارش شده وبه هوا می ر ود وفقط نمک در ظرف باقی می ماند؟

5-    آیا فقط بادیدن آب می توان فهمید که نمک دارد یا نه؟ نخیر باید مزه ی آن را چشید

6-    نمک ها چگونه وارد دریا می شوند؟

رودهایی که از خشکی به دریا می رسند،مقدار زیادی خاک وسنگ همراه دارند دربعضی ازاین خاک ها وسنگ ها ،نمک وجود دارد که درآب حل می شود وبه دریا می رسد.

7-    موج چگونه ایجاد می شود؟وقتی دردریا باد می وزد، بر روی آب موج ایجاد می شود.

8-    آیا درزیر اب هم موج وجود دارد؟خیر

9-    چرا موج ها ساحل های سنگی را تغییر می دهند؟

موج ها دارای انرژی هستند،درنتیجه وقتی با ساحل سنگی برخورد می کنند تغییرات مهمی درشکل ساحل پدید می آورند.

10-امواج کدام ساحل رابیشترخراب می کنند- ساحل سنگی را.

زیرا درساحل ماسه ای فقط ماسه ها راعقب وجلو می برند.

11-شکل کف دریا چگونه است؟ کف دریاها نیزمانند روی خشکی ها پر از پستی وبلندی است.

12-در کدام قمست دریا ،جانوران وگیاهان زیادی زندگی می کنند؟ چرا؟

درقسمت های کم عمق ساحلی. زیرا دراین قسمت ها عمق آب کم است، درنتیجه نورو غذا هم زیاد است ،درضمن فشار آب کم است و جانوران به راحتی شنا می کنند.

13-موادی که هرهمراه رودها از خشکی ها به دریا می رسند درکجا رسوب می کنند؟

درقسمت های کم عمق ساحلی

14-جزیره چیست؟ درقسمت عمیق دریاها .کوه های زیادی وجود دارد.

بعضی ازآن ها چنان بلندند که ازآب سر درآورده اند.به این کوه ها جزیره می گویند.

15-ازدریاها چه استفاده هایی می شود؟

1-    به دست آوردن غذا

2-    گرفتن نمک

3-    شیرین کردن آب دریا

4-    کشتیرانی

5-    استخراج نفت

16-انسان اززمان های گذشته وامروزه چگونه ازدریاها واقیانوس ها برای خود غذا تهیه می کند؟

با ماهی گیری وشکاردیگرجانوران دریایی- دربعضی کشورها ازگیاهان دریایی هم غذا تهیه می کنند.

17-به عقیده دانشمندان درآینده مقداری از غذای انسان ها را چه چیزی تامین خواهد کرد؟

گیاهان دریایی

18-چه باید کرد تا هم انسان ها از ماهی استفاده کنند وهم تعداد ماهی ها کم نشود؟

1-    باید صید را محدود کرد یعنی درفصل های خاصی صید آزاد باشد که فصل تخم ریزی ماهی های نباشد.

2-    دراستخرهای مخصوصی بچه ماهی ها را پرورش داردوبه دریا ریخت و...

19-انسان ها ازنمکی که از دریا به دست می آورند درچه کارهایی استفاده می کنند؟

برای خوردن واستفاده وصنعت مصرف می شود.

20-نفت وگاز را چگونه استخراج می کنند؟

باحفر (کندن) چاه هایی درسنگ های کف دریاها ،نفت گاز رااستخراج میکنند.

21-آب شیرین چیست؟ آبی که درصنعت، کشاورزی وآشامیدن استفاده می شود.

22-دربعضی از شهرها ی جنوبی ایران که آب شیرین کم است، آب را از کجا به دست می آورند؟

دراین شهرها، از آب شور دریا، شیرین به دست می آورند

23-کشتیرانی چه سودی دارد؟

کشتی ها می توانند مقدار زیادی کالا را با قیمت ارزان جابه جا کنند.

24-مقداری آب شور را می جوشانیم یک بشقاب سردرا روی بخار آن می گیریم تا بخار آب مایع شود قطره های به وجود آمده روی بشقاب چه مزه ای دارند؟ شیرین است.

چرا؟ چون وقتی که به آب شور حرارت می دهیم فقط اب تبخیر می شود ونمک درظرف باقی می ماند.

25-کدام کشورها آ ب دریاها را آلوده می کنند؟ کشورهای صنعتی

26-مواد الوده کننده از کجاها وارد اقیانوس ها می شوند؟

از کارخانه ها – زمین ها کشاورزی –شهرها – کشتی ها

27-خانه ها وکارخانه ها چگونه دریاها را آلوده می کنند؟

مواد زاید وفاضلاب خانه ها وکارخانه ها به وسیله ی رودها به دریا می رسند ودریا آلوده می شود.

28-زمین ها وکشاورزی چگونه دریاها را آلوده می کنند؟

باران کودها وبرخی مواد سمی آلود کننده را از زمین های کشاورزی می شوید وبه رودخانه ها می برد.

29-کشتی ها چگونه دریاها را آلوده می کنند؟

1-    بعضی  از کشتی ها مواد زاید خود را به دریاها می ریزند

2-    گاهی براثرخرابی کشتی ها بی نفت کش، مقدار زیاد مواد نفتی از کشتی ها وارد آب دریاها می شود.

30-آیا ازبین رفتن جانداران دریایی برزندگی ما اثری دارد؟ بله

31-برای این که براثرشستشو درکارخانه ها آلوده می شوند به دریاها ریخته نشود چه باید کرد؟

1-    آب را دراستخرهایی جمع کنند ودوباره با پمپ ازآن برای شتشو استفاده کنند

2-    آب را دوباره تصفیه کنند